ZARZĄD GŁÓWNY PTS
(Ukonstytuowany 12 maja 2007 r.)

Piotr Gliński - Przewodniczący, Instytut Filozofii i Socjologii PAN; Instytut Socjologii UwB; e-mail: pglinski@ifispan.waw.pl

Krystyna Szafraniec - Wiceprzewodnicząca ZG, Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN; Instytut Socjologii UMK; e-mail: krystyna.szafraniec@uni.torun.pl

Krystyna Janicka - Sekretarz ZG, Instytut Filozofii i Socjologii PAN; e-mail: kjanicka@ifispan.waw.pl

Sławomir Łodziński - Skarbnik ZG, Instytut Socjologii UW; e-mail: s.lodzinski@uw.edu.pl

Andrzej Kojder - Członek Prezydium ZG, Katedra Socjologii Prawa UW; e-mail: a.kojder@uw.edu.pl

Barbara Lewenstein - Członek Prezydium ZG, Instytut Stosowanych Nauk Społecznych UW; e-mail: lewenstein@compi.net.pl

Włodzimierz Wesołowski - Członek Prezydium ZG, Instytut Filozofii i Socjologii PAN; e-mail: wwesolow@ifispan.waw.pl

Krzysztof Bondyra - Członek ZG, Instytut Socjologii UAM; e-mail: bondyra@amu.edu.pl

Krzysztof Frysztacki - Członek ZG, Instytut Socjologii UJ; e-mail: usfryszt@cyf-kr.edu.pl

Krzysztof Tomasz Konecki - Członek ZG, Instytut Socjologii UŁ; e-mail: konecki@uni.lodz.pl

Ewa Narkiewicz-Niedbalec - Członek ZG, Instytut Socjologii UZ; email: enarkiew@uz.zgora.pl

Marek Nowak - Członek ZG, Instytut Socjologii UAM; e-mai: kawon.m@amu.edu.pl

Józef Styk - Członek ZG, Instytut Socjologii UMCS; e-mail: jstyk@bacon.umcs.lublin.pl

Barbara Worek - Członek ZG, Uniwersytet Socjologii UJ; e-mail: b.worek@uj.edu.pl

Paweł Załęcki - Członek ZG, Instytut Socjologii UMK; e-mail: zalecki@umk.pl

Biuro Zarządu Głównego PTS
Nowy Świat 72, 00-330 Warszawa, pok. 216
tel./fax (0-22) 826-77-37, e-mail: pts@ifispan.waw.pl
http://www.pts.org.pl

Przypominamy, że obsługa Biura PTS jest jednoosobowa. W związku z tym sprawy członkowskie (przyjmowanie składek) będą załatwiane od wtorku do piątku w godz. 12.00-15.00. W razie konieczności kontaktu w innych godzinach prosimy o wcześniejszą wiadomość telefoniczną (826-77-37).

APEL ZG PTS O PRZEKAZANIE 1% PODATKU DLA NASZEGO TOWARZYSTWA

PODARUJ PTS-owi 1%

Zarząd Główny, w związku ze zbliżającą się porą rozliczeń podatkowych obywateli, ponownie gorąco apeluje o przekazywanie Polskiemu Towarzystwu Socjologicznemu 1% swojego podatku dochodowego.
W 2007 roku zaczęły obowiązywać nowe przepisy dotyczące przekazywania 1% podatku dochodowego od osób fizycznych dla organizacji pożytku publicznego. Przypominamy, że aby przekazać Polskiemu Towarzystwu Socjologicznemu 1% swojego podatku dochodowego w roku 2008, należy w zeznaniu rocznym (PIT) wskazać Polskie Towarzystwo Socjologiczne jako beneficjenta 1% odpisu podatkowego. W tym celu należy wypełnić odpowiednią rubrykę w rocznym zeznaniu podatkowym (PIT-36, PIT-37 lub PIT-28). Po wyliczeniu tego, ile podatku będziemy mieli do zapłacenia w tym roku, w ostatnich rubrykach zeznania podatkowego wpisujemy nazwę „Polskie Towarzystwo Socjologiczne” i numer, pod jakim widnieje PTS w Krajowym Rejestrze Sądowym — „0000073055”. Wpisujemy do zeznania podatkowego także kwotę, którą chcemy przekazać PTS-owi, pamiętając, że nie może ona przekraczać 1% należnego podatku, wynikającego z zeznania podatkowego, po zaokrągleniu do pełnych dziesiątek groszy w dół.
Zgodnie z funkcjonującymi obecnie przepisami 1% podatku należnego urząd skarbowy przekaże na konto beneficjenta w terminie do 3 miesięcy, z wyliczonej zaś kwoty potrącone zostaną koszty przelewu. Podatnik nie może podzielić swojego 1% między kilka organizacji, nie ma także możliwości samodzielnej wpłaty 1% (taka konieczność istniała w latach poprzednich). 1% można przekazać tylko w zeznaniach podatkowych złożonych w terminie. Podatnik nie ma możliwości określenia szczegółowego celu, na który chce przekazać 1%, jeśli zaś odpis przekazywany jest organizacji, która ma oddziały, podatnik nie ma możliwości wskazania oddziału, któremu chciałby przekazać swój 1%. Beneficjent odpisu nie ma możliwości dowiedzenia się, kto przekazał mu 1%; dowie się jedynie, z którego urzędu skarbowego pochodzi otrzymana kwota. Mimo tych nie do końca sensownych obostrzeń uważamy, że warto wspomóc działalność PTS-u, a do wsparcia organizacji charytatywnych (przeznaczenia własnych pieniędzy dla potrzebujących) zachęcamy niezależnie od przekazania 1% podatku (które jest swoistego rodzaju transferem pieniędzy publicznych z budżetu państwa, w tym przypadku do PTS-u).

Koleżanki i Koledzy,
Zwracamy się do Was również o pomoc w rozpropagowaniu naszego apelu, przekazanie go wszystkim, także niezrzeszonym, socjolożkom i socjologom oraz innym osobom mogącym pomóc naszemu Towarzystwu w uzyskaniu pełnej niezależności finansowej i — tym samym — przyczynić się do podniesienia poziomu naszej pracy na rzecz dobra wspólnego.
W imieniu Zarządu Głównego PTS
Piotr Gliński
Przewodniczący PTS

SPIS TREŚCI

XIII Ogólnopolski Zjazd Socjologiczny
Sprawozdanie ze Zjazdu; Sprawozdanie z obrad Grup Tematycznych i Sesji Specjalnych

Z prac Zarządu Głównego
Budżet PTS: wspomaganie finansowe Ooddziałów i Sekcji Towarzystwa w 2007/2008 roku

Kronika Personalna
Odznaczenia państwowe; Nagroda im Pruszyńskich dla Jerzego Szackiego

Nowi członkowie PTS

Zaproszenie na konferencję
„Szeregowcy w grupach dyspozycyjnych społeczeństwa”

Sprawozdania z konferencji
Konferencja Sekcji Socjologicznych Problemów Bezpieczeństwa Narodowego; Jubileusz powrotu socjologii na Uniwersytet Warszawski; Socjologia Andrzeja Sicińskiego; Ruchome warsztaty Sekcji Kół Naukowych PTS; I Ogólnopolskie Forum Socjologów Prawa

Kącik historyczny
Powrót Bronisława Malinowskigo na Wyspy Trobrianda; Aleksander Matejko w praskim Gallupie

Myśli o socjologii i socjologach

Do i od redakcji
Punktacja za publikacje w „Qualitative Sociology Review” i „Przeglądzie Socjologii Jakościowej”

Forum przedsiębiorczości
Zakład Badań Naukowych PTS
Odeszli: Stanisław Andreski, Barbara Weber, Irena Nowakowa

UWAGA. Niniejsza IB jest zaopatrzona we wkładkę pn. BIBLIOGRAFICZNA INFORMACJA BIEŻĄCA nr 54

XIII OGÓLNOPOLSKI ZJAZD SOCJOLOGICZNY

Sprawozdanie ze Zjazdu

Zjazdy socjologiczne w Polsce organizowane są co trzy lata. Ostatni odbył się w niewielkim stusiedemnastotysięcznym mieście na terenie Uniwersytetu Zielonogórskiego, utworzonego w 2001 r. z połączenia Wyższej Szkoły Pedagogicznej i Politechniki Zielonogórskiej. Przygotowanie merytoryczne Zjazdu spoczywało na Radzie Programowej, która została powołana w maju 2006 r. przez ZG PTS. Jej przewodniczącym został Janusz Mucha, wieloletni członek PTS, redaktor naczelny „Studiów Socjologicznych”, dyrektor Instytutu Socjologii Akademii Górniczo-Hutniczej. Rada najpierw wybrała wiodącą problematykę i tytuł Zjazdu, który brzmiał: „Co nas łączy, co nas dzieli”. W nawiązaniu do tytułu plakat zjazdowy zaprojektował artysta grafik, absolwent UMK w Toruniu, profesor UMK i UZ Witold Michorzewski. Pozostałe znaki graficzne Zjazdu również były jego autorstwa. Rada programowa wybrała tematykę dwóch sesji plenarnych, czterech sympozjów oraz ogłosiła reguły zgłaszania propozycji tematyki grup tematycznych i sesji specjalnych. W regulaminowym terminie zgłoszono 80 takich propozycji, z których do realizacji Rada Programowa zakwalifikowała 60. Zadań organizacyjnych podjął się Komitet Organizacyjny, składający się głównie z pracowników Instytutu Socjologii Uniwersytetu Zielonogórskiego, który w roku trzynastego Zjazdu obchodził trzynastą rocznicę istnienia. Wsparcia finansowego i rzeczowego, w postaci obiektów do obrad wraz z wyposażeniem, udzielił organizatorom Rektor UZ prof. Czesław Osękowski. Podstawowym źródłem finansowania Zjazdu były opłaty wniesione przez uczestników (ok. 65,4%), dofinansowanie uzyskane z ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (16,4%). Pozostała część środków finansowych pochodziła z UZ (9,4%), Miasta Zielona Góra i od sponsorów.
W listopadzie 2006 r. została uruchomiona strona zjazdowa (www.zjazd-pts.uz.zgora.pl), utworzona i prowadzona przez Edytę Mianowską, pracującą na Wydziale Nauk Pedagogicznych i Społecznych UZ. Na stronie umieszczane były informacje istotne dla uczestników Zjazdu, abstrakty wszystkich planowanych wystąpień, program Zjazdu, mapy Zielonej Góry, mapa kampusu z oznaczonymi miejscami obrad oraz ich zdjęcia. Strona w dalszym ciągu jest aktywna i będzie funkcjonowała do września 2008 r. Po Zjeździe umieszczono na niej fotografie zjazdowe. Są też archiwalia — krótkie sprawozdania z wszystkich poprzednich zjazdów oraz zdjęcie ze spotkania polskich socjologów z 1935 r. Obsługa Zjazdu w dużej mierze odbywała się elektronicznie: od wypełnienia zgłoszenia i automatycznego zapisania go w bazę uczestników Zjazdu po korespondencję e-mailową i sporządzanie wykazów osób zamawiających poszczególne opcje Zjazdowe. Ciągle utrzymywany był elektroniczny kontakt między Komitetem Organizacyjnym, a przede wszystkim Przewodniczącym Rady Programowej, i Web Masterem.
W otwarciu Zjazdu wziął udział Prezydent RP Lech Kaczyński, który w swoim wystąpieniu nawiązał do pięknych kart polskiej socjologii, do jej osiągnięć w okresie międzywojennym — Floriana Znanieckiego i Bronisława Malinowskiego, pracujących poza granicami kraju. Wspomniał zmarłą w lipcu tego roku Marię Hirszowicz, z którą miał zajęcia z socjologii, gdy sam był studentem. Przywołał Stanisława Ossowskiego jako człowieka o wielkim autorytecie, wykraczającym poza uprawianą dziedzinę wiedzy. Przewodniczenie ISA przez Jana Szczepańskiego w latach sześćdziesiątych i Piotra Sztompkę w latach 2002–2006 uznał za potwierdzenie statusu polskiej socjologii, jaki zdobyła na arenie międzynarodowej. Prezydent powiedział o nieobecności socjologii na polskich uniwersytetach i jej powrocie na nie po 1956 r., o krytycznym stosunku socjologów do otaczającej ich rzeczywistości i publikowaniu w latach sześćdziesiątych opracowań, które były czytane i krytykowane z kolei przez ówczesne władze. Podobnie było w latach osiemdziesiątych. Prezydent przywołał raport, który powstał 5 lat po Sierpniu 1989 r. i ujawniał bardzo krytyczne nastawienie jego autorów wobec komunistycznej rzeczywistości. Uznał go za poważny dorobek środowiska. „Po transformacji — powiedział — na socjologów spadły inne ważne zadania zmierzenia się z rzeczywistością, która nie znajdowała dotąd precedensów. Nigdzie jeszcze na świecie nie próbowano zaprowadzić ustroju rynkowego w wyniku decyzji politycznej”.
Bardzo ważne, choć w kilku przypadkach kontrowersyjne, były tezy w wystąpieniu przewodniczącego PTS Piotra Glińskiego. Mówił on, że dawniej socjologia była kierunkiem elitarnym, dla młodzieży o dużych oczekiwaniach intelektualnych i można ją było studiować na kilku uniwersytetach. Obecnie jest kierunkiem kształcenia w osiemdziesięciu szkołach wyższych i jak w każdym zjawisku masowym, towarzyszy temu obniżenie jakości, w tym przypadku poziomu kształcenia. Częstokroć uczelnie nie są w stanie zrealizować przyjętego programu, a wśród absolwentów socjologii są tacy, którzy z trudem kojarzą postać Ossowskiego czy Znanieckiego, a już na pewno nie odróżniają Diltheya i Durkheima. Nie twierdził, lecz pytał, czy jest to sytuacja jednoznacznie zła. Wskazywał też na uwarunkowania tego zjawiska: demokratyzację wyższego wykształcenia, koszt wydobywania się z cywilizacyjnej zapaści, jaką zafundował nam komunizm, a także na uwarunkowania kulturowo-społeczne, na zjawiska takie, jak technicyzacja, zmaterializowanie, komercja i konsumpcjonizm. Największe poruszenie wśród słuchaczy wzbudził fragment dotyczący upadku inteligenckiego etosu zawodu socjologa. Piotr Gliński powiedział: „Wydaje się, iż nie jest może samo w sobie tragedią, że coraz słabiej czujemy się inteligencką elitą, co kiedyś było dla nas najważniejsze, bo odróżniało nas od świata «dyktatury ciemniaków», gorzej, że tracimy coraz bardziej kontakt z inteligenckim etosem, że nie potrafimy przenieść prawdziwie inteligenckich wartości do wszechogarniającego nas świata — przepraszam za określenie — «demokracji ciemniaków», którego częścią w konsekwencji w coraz większym stopniu jako środowisko być może się stajemy. Proszę mnie dobrze zrozumieć, mówiąc o «demokracji ciemniaków» oczywiście nie chcę nikogo obrażać i nie odnoszę tego do tego, co socjologowie określają masami społecznymi, raczej do elit, które tą naszą demokracją starają się rządzić, a w każdym razie uzurpują sobie, aby kierować tymi masami”.
Piotr Gliński mówił również o zmianie zawodów, które wykonują socjologowie, o ich udziale w tworzeniu podstaw organizacji pozarządowych na początku lat dziewięćdziesiątych. Mówił także o niepokojących zjawiskach: spadku poziomu etyki, o plagiatach i niewystarczającym zainteresowaniu samego środowiska tymi problemami. Za słabość współczesnej polskiej socjologii uznał brak Polaków w międzynarodowych i europejskich grantach badawczych oraz brak znaczących syntez i prac autorstwa młodszych kolegów. Jury nagrody im. Ossowskiego w 2007 r. nie znalazło żadnej książki autora w wieku do lat 35, która godna byłaby nagrodzenia. Mówił też o tym, że Polskie Towarzystwo Socjologiczne zawsze było ostoją wolności i w dalszym ciągu dba o swoją apolityczność.
Jak wspomniałam wyżej, określenie „demokracja ciemniaków” wzbudziło pewne kontrowersje wśród słuchaczy, a Prezydent RP Lech Kaczyński poprosił o głos na zakończenie sesji inauguracyjnej i odniósł się do trzech poruszonych przez Piotra Glińskiego zagadnień. Po pierwsze, stwierdził, że bywając na kongresach różnych grup zawodowych nigdy nie słyszał tak krytycznej oceny własnego środowiska, jaką usłyszał w wystąpieniu przewodniczącego PTS. Po drugie, wskazał, że współczesne elity rządzące mają przede wszystkim inteligencki rodowód i raczej nie zgodził się, aby określać je mianem „rządów ciemniaków”. Po trzecie, stwierdził, że raczej mitem jest, iż Polacy nie biorą udziału w międzynarodowym życiu naukowym.
W sesji inauguracyjnej wystąpili również: Rektor UZ, Prezydent Miasta Zielona Góra oraz Wiceprzewodniczący ISA Michael Burawoy. Ten ostatni opowiedział o swoich kontaktach z polską socjologią, która przed wielu laty realizowała się poprzez lekturę pracy Williama I. Thomasa i Floriana Znanieckiego Chłop Polski w Europie i w Ameryce oraz książek Włodzimierza Wesołowskiego o klasach społecznych. Zjazd był okazją do bezpośredniego spotkania obu panów. Michael Burawoy wspomniał też osobiste kontakty z Piotrem Sztompką będącym w latach osiemdziesiątych jego przewodnikiem po Krakowie, i okolicznościach, które sprawiły, że w 1981 r. na miejsce swoich badań wybrał Węgry, a nie Polskę. Mówił o swoich zainteresowaniach przemianami, jakie zaszły w Europie Środkowej i Wschodniej po 1989 r., oraz o udziale intelektualistów w nadawaniu określonego kierunku biegowi historii. Obecność Prezydenta RP uznał za przejaw tego, że jednak jakiś wpływ na rządzących, wbrew temu, o czym mówił Piotr Gliński, socjologowie mają i obie strony — władza i socjologowie — biorą udział w debacie publicznej.
Główna sesja plenarna, która odbyła się bezpośrednio po inauguracji, zatytułowana była „Dobro wspólne i kultura polityczna”, a występujący w niej Andrzej Waśkiewicz (UW), Marek Czyżewski (UŁ) oraz Rafał Drozdowski (UAM) mówili kolejno o kategorii dobra wspólnego jako problemie normatywnej teorii demokracji, o polskiej wersji demokracji oraz spontanicznym demontażu idei dobra wspólnego. Sesję przygotowały i prowadziły Mirosława Grabowska (UW) i Grażyna Woroniecka (UW, WSIiE TWP w Olsztynie).
Druga sesja plenarna odbyła się w godzinach popołudniowych i była zatytułowana „«Lepsi» i «gorsi» we współczesnym społeczeństwie polskim”. Referaty przygotowali: Kazimierz M. Słomczyński i Krystyna Janicka (oboje IFiS PAN, UZ), Elżbieta Tarkowska (IFiS PAN) i Ewa Rokicka (UŁ). Pierwszy referat dotyczył dychotomii w strukturze społecznej i pogłębiania się tych różnic w Polsce. Drugi — opisania polskiej biedy. W trzecim autorka przedstawiła ryzyko dziedziczenia nierówności społecznych w Europie. Obrady sesji przygotowali i prowadzili Wielisława Warzywoda-Kruszyńska (UŁ) oraz Jarosław Górniak (UJ). Tego samego dnia w godzinach wieczornych rozpoczęło obrady 9 sesji specjalnych i 3 sesje posterowe.
Drugi dzień obrad rozpoczął się czterema równolegle obradującymi sympozjami. Jedno poświęcone było pograniczom i migracjom we współczesnej Europie. Sympozjum przygotowali Maria Zielińska (UZ) i Sławomir Łodziński (UW), a referaty wygłosili: Joanna Kurczewska (IFiS PAN, UW), Marek Kupiszewski (Środkowoeuropejskie Forum Badań Migracyjnych i Ludnościowych) oraz w imieniu dwójki współautorów — Anny Mielczarek-Żejmo (UZ) i Daniela Fussa (International University Bremen) — Klaus Boehnke z Jacobs University, Bremen.
Drugie sympozjum było poświęcone sondażom i komentarzom. Dyskutowano w jego ramach o pełnionych współcześnie przez socjologów rolach społecznych i ich wpływie na samowiedzę społeczną oraz o kształcie obecnej debaty publicznej. Jan Poleszczuk (UW) wygłosił referat o wspólnocie wiedzy i rytuałach komunikacyjnych. Michał Wenzel (CBOS) mówił o poznawczej roli badań dynamicznych, a Stanisław Jędrzejewski (KUL) o badaniu konsumpcji mediów i ich odbiorców. Sympozjum przygotowali Anna Giza-Poleszczuk (UW) i Krzysztof Zagórski, wieloletni szef Centrum Badania Opinii Społecznej.
Sympozjum trzecie, przygotowane przez Kaję Gadowską (UJ) i Cezarego Trutkowskiego (UW), poświęcone było relacjom jednostka a wspólnota. O wspólnocie konstytucyjnej mówiła Grażyna Skąpska (UJ), o indywidualizmie i działaniach wspólnotowych Marek Ziółkowski (UAM, senator RP). Czwarte sympozjum, zorganizowane przez Barbarę Fatygę (UW) i Tomasza Szlendaka (UMK), obradowało nad zagadnieniami konsumpcji i stylu życia. Barbara Łaciak (UW) mówiła o wzorach prezentowanych i realizowanych w okresie transformacji, Wojciech J. Burszta (SWPS) przygotował referat o tym, jak się „zjada” kontrkulturę sprzed 40 lat. Arkadiusz Karwacki (UMK) podjął zagadnienie wzorów i uwarunkowań konsumpcji wśród osób o ograniczonych kapitałach i możliwościach.
Dalsza część drugiego dnia objęła głównie obrady grup tematycznych, ale także sesje specjalne i posterowe. W ramach imprez towarzyszących odbyły się także dwa spotkania z autorami opublikowanych niedawno prac. Spotkanie z Piotrem Sztompką poświęcone książce Zaufanie — fundament społeczeństwa, wydanej w Wydawnictwie Znak, poprowadził dziennikarz stacji telewizyjnej TVN Grzegorz Miecugow. Spotkanie z Davidem Ostem, poświęcone książce Klęska «Solidarności», prowadził Lech Szczegóła — politolog z Instytutu Socjologii UZ.
Trzeciego dnia Zjazdu obradowało od rana do obiadu 26 grup tematycznych oraz 2 sesje specjalne. Od godziny 16.00 w auli wypełnionej przez uczestników Zjazdu rozpoczęły się obrady ostatniej sesji plenarnej, tzw. Okrągłego Stołu, zatytułowanej „Ku nowym formom życia społecznego”. Organizator sesji Włodzimierz Wesołowski (IFiS PAN, Collegium Civitas) jako referentów zaprosił Barbarę Fatygę, Andrzeja Rycharda, Pawła Śpiewaka, Michela Wieviorkę i Piotra Sztompkę.
Głównymi imprezami zjazdowymi były sesje plenarne, cztery równoległe sympozja oraz obrady w grupach tematycznych. Dla tegorocznego Zjazdu Rada Programowa zaakceptowała jeszcze dodatkowe formy uczestnictwa — imprezy specjalne, takie jak spotkania sekcji PTS, sesje posterowe, zebrania studenckich kół naukowych, spotkania z autorami, prezentacje filmów o tematyce społecznej. Po raz pierwszy odbyła się na Zjeździe sesja europejskich towarzystw socjologicznych z udziałem uczestników z Austrii, Czech, Słowacji, Ukrainy i Węgier. Gośćmi Zjazdu byli Przewodniczący i Wiceprzewodniczący Międzynarodowego Stowarzyszenia Socjologicznego (ISA) Michel Wieviorka i Michael Burawoy. W Zjeździe uczestniczyli również goście z Bułgarii, Kanady, Niemiec, Rosji, Słowenii, Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. Byli oni przede wszystkim uczestnikami trzech grup anglojęzycznych, które przygotowali Jolanta Perek-Białas (UJ) z Andreasem Hoffem (University of Oxford), David Ost (Hobart and William Smith Colleges, New York) i Juliusz Gardawski (SGH).
Na podkreślenie zasługuje duży udział w Zjeździe studentów i doktorantów socjologii oraz to, że ok. 50 spośród nich pracowało jako wolontariusze. Najmłodsi stanowili jedną czwartą uczestników. Studenci mieli swoją grupę tematyczną poświęconą socjologii miasta oraz prezentację 14 studenckich kół naukowych z różnych uczelni i miast.
Imprezami towarzyszącymi Zjazdowi były wspomniane już spotkania z autorami, pokazy filmów o tematyce społecznej, obchody czterdziestolecia Biblioteki Socjologicznej PWN, wystawa fotografii i plakatów z poprzednich zjazdów oraz prezentacja i sprzedaż publikacji z zakresu nauk społecznych. Część „rozrywkowa” Zjazdu to bankiet i występ kabaretu „Hrabi”, który specjalnie przygotował program nawiązujący do tematyki Zjazdu o tym, co łączy, a co dzieli świat kobiet i mężczyzn. Sądząc po reakcjach publiczności zaakceptowała ona reprezentowany przez „Hrabi” typ humoru.
Pewną atrakcją Zjazdu było to, że odbywał się on w trakcie Dni Zielonej Góry, tradycyjnego Winobrania, ponieważ do II wojny światowej istniały wokół Zielonej Góry winnice i produkowano z nich wino. Obecnie od kilkunastu już lat miasto i Stowarzyszenie Winiarzy próbują przywrócić tradycje winiarskie w mieście i okolicy oraz podejmują starania o nadanie wytwarzanemu winu statusu produktu regionalnego. Na razie wina zielonogórskiego kupić nie można, choć jest ono produkowane, jak piszą na etykiecie winiarze: „Ku radości najbliższych i przyjaciół”. Dzięki temu, że Zjazd odbywał się w trakcie Winobrania, podczas bankietu pojawił się z wizytą u socjologów wraz ze swoim dworem Bachus, który od prezydenta miasta na winobraniowy tydzień otrzymuje klucze od „bram”.
Podsumowanie i formułę zamknięcia Zjazdu wygłosił Przewodniczący PTS Piotr Gliński. Podziękował uczestnikom i organizatorom, podkreślił dobrą atmosferę, która panowała na Zjeździe. Wielu uczestników Zjazdu wyraziło zadowolenie z organizacji i dobrej, życzliwej atmosfery. Kierownicy grup tematycznych w sprawozdaniach z obrad swoich grup podkreślali bardzo dobry merytoryczny poziom wystąpień i dyskusji oraz wskazywali, że uczestnicy spotkań mówili o wzajemnych inspiracjach do dalszych dociekań naukowych. Obecnie trwają prace nad przygotowaniem tomu pozjazdowego, którego subskrypcję opłaciło przeszło 500 uczestników Zjazdu. Przygotowywane są także publikacje z obrad niektórych grup tematycznych. Będą one trwałą formą zapisu dyskutowanych kwestii i, miejmy nadzieję, formą, która umożliwi powrót do zgłaszanych problemów i da możliwość gruntownego ich przemyślenia, a być może niekiedy będzie stanowiła inspirację do rozwiązania niektórych kwestii.
Ewa Narkiewicz-Niedbalec
Członek Komitetu Organizacyjnego XIII OZS

Sprawozdanie z obrad Grup Tematycznych i Sesji Specjalnych XIII Ogólnopolskiego Zjazdu Socjologicznego w Zielonej Górze

W dniach 13–15 września 2007 r. odbył się w Zielonej Górze XIII Ogólnopolski Zjazd Socjologiczny pod hasłem „Co nas łączy, co nas dzieli?” Organizatorem Zjazdu był Zarząd Główny PTS oraz Zielonogórski Oddział PTS. W maju 2006 r. została powołana Rada Programowa Zjazdu oraz Komitet Organizacyjny. Funkcja Przewodniczącego Rady Programowej została powierzona Januszowi Musze, natomiast Przewodniczącą Komitetu Organizacyjnego została Maria Zielińska — Dyrektor Instytutu Socjologii Uniwersytetu Zielonogórskiego. Na Wiceprzewodniczącą Rady Programowej powołano Krystynę Janicką — wieloletnią członkinię, a jednocześnie sekretarza ZG PTS, zatrudnioną w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN oraz w Instytucie Socjologii UZ.
W Zjeździe wzięło udział 1037 osób. Zorganizowano 3 sesje plenarne, 4 sympozja, 49 grup tematycznych, 12 sesji specjalnych, 50 sesji posterowych. Przedstawiono 550 referatów.
Prezentowane tu sprawozdanie z obrad grup tematycznych i specjalnych obejmuje zaledwie niewielką część całego trzydniowego programu Zjazdu. Problemy dyskutowane w grupach tematycznych odwoływały się do tak szerokiego spektrum zjawisk, procesów czy paradygmatów teoretycznych, że znalezienie wspólnego mianownika było trudne, niemal niemożliwe. W przebiegu obrad została jednak zachowana główna idea Zjazdu mieszcząca się w tytułowym haśle. Moderatorzy grup starali się dobierać tematykę wystąpień w taki sposób, by znalazły się w nich wątki nawiązujące zarówno do podziałów społecznych, zróżnicowań, jak i idei „wspólnotowych” czy wspólnych płaszczyzn rozwiązywania problemów niezależnie od tego, czy prezentowane wypowiedzi miały charakter czysto teoretyczny, czy też były oparte na egzemplifikacji empirycznej.
Zróżnicowanie tematyczne sesji wymusiło konieczność podzielenia ich na kilka grup problemowych, które zostały wyodrębnione według kryteriów o bardzo wysokim poziomie ogólności, co może sprawiać wrażenie wzajemnej nieadekwatności pewnych kwestii. Tak więc znalazły się tutaj wystąpienia nawiązujące do kontekstu mezo- i makrostrukturalnego, systemu aksjonormatywnego, migracji i transgraniczności, mniejszości oraz wykluczenia, starości, zdrowia i choroby czy nowych mediów, w tym Internetu. Na końcu sprawozdania zostały zarysowane również kwestie dyskursu w socjologii oraz nowego spojrzenia na miasto. Zabieg ten był jednak niezbędny z uwagi na bardzo szerokie spektrum zainteresowań zarówno moderatorów grup, jak i samych referentów.
Jacek Wasilewski moderujący grupę „Polityczna próżnia Polski lokalnej” wysunął trzy konkluzje rysujące się po obradach: po pierwsze, pojęcie „próżni politycznej”, definiowane podobnie jak „próżnia socjologiczna” w ujęciu reprezentowanym przez Stefana Nowaka (jako słabość instytucji politycznych i instytucji społeczeństwa politycznego na szczeblu lokalnym — gminnym, miejskim, powiatowym — oraz brak poczucia więzi czy tożsamości z tymi instytucjami), choć okazało się to praktycznym narzędziem do badania polityki lokalnej, ujawniło jednocześnie wiele kontrowersji. Dotyczyły one braku pewności, czy określenie to jest cechą systemu lokalnego, czy też cechą społeczności lokalnej. Po drugie, funkcjonowanie demokracji w próżni politycznej jest możliwe i nie niesie za sobą istotniejszych odstępstw od procedur demokratycznych. Odrębną kwestią jest jakość owej demokracji. Mimo szerokiej dyskusji nie zostało rozstrzygnięte pytanie podstawowe o to, czy w Polsce lokalnej istnieje próżnia polityczna. Skłania to do sugestii, że próżnia ta jest obecna, lecz jej wymiar jest mniejszy, aniżeli można się było spodziewać. Dzieje się tak dlatego, że życie polityczne toczy się nie tylko w organizacjach formalnych (partie, komitety wyborcze, stowarzyszenia), ale także ma charakter spontaniczny i przebiega w ramach innych organizacji.
Do tytułu Zjazdu nawiązuje także sesja „Regionalny wymiar procesów transformacyjnych — zróżnicowania i podziały” prowadzona przez Arkadiusza Tuziaka. Stała się ona okazją do wymiany doświadczeń, prezentacji poglądów oraz wyników badań dotyczących uwarunkowań rozwoju regionalnego. Prezentacje objęły szerokie spektrum zagadnień ekonomicznych, politycznych oraz społeczno-kulturowych, analizowanych przez pryzmat regionalnych podziałów i zróżnicowań, według bowiem moderatora ten sposób analizy w znacznym stopniu pozwala odzwierciedlić dynamikę oraz złożoność procesu przekształceń systemowych dokonujących się w Polsce. Podczas dyskusji zwrócono uwagę na znaczne zróżnicowanie teoretyczne i metodologiczne badań nad rozwojem regionalnym, a także zidentyfikowano obszary, które wymagają szczególnej uwagi badaczy. Zainteresowanie uczestników skoncentrowało się na zjawiskach dezintegracji wewnątrzregionalnej — manifestującej się m.in. napięciami oraz rozbieżnościami interesów między regionalnym centrum a peryferiami — a także na społeczno-kulturowych uwarunkowaniach rozwoju gospodarczego regionów. Nawiązano do zróżnicowania jakości oraz wielkości kapitału społecznego, ludzkiego i kulturowego jako jednej z ważniejszych przyczyn pogłębiającej się terytorializacji i polaryzacji procesów rozwojowych. Empiryczną egzemplifikacją problemów stanowiących przedmiot obrad było nakreślenie (na przykładzie województwa podkarpackiego) zróżnicowanych form i zakresu aktywności społeczności regionalnej w przezwyciężaniu dystansów i dysproporcji rozwojowych.
Zamierzeniem moderatora Jacka Tittenbruna organizującego sesję „Klasy czy warstwy? — teorie zróżnicowania społecznego” było wniesienie, poprzez empirycznie ugruntowane rozważania teoretyczne, intelektualnego ładu we współczesne teorie zróżnicowania społecznego. Dodatkowym argumentem przemawiającym za podjęciem się tego zadania jest brak klarowności językowej, w tym dość swobodne stosowanie terminu „klasa”. To m.in. sprawiło, że wystąpienia miały charakter analiz zarówno teoretycznych, jak i empirycznych, a ich podstawowym celem były ustalenia terminologiczne. W związku z tym referenci podkreślali konieczność wyjaśnienia stosunku między pojęciami „klasa robotnicza” i „klasa pracownicza”, i wskazywali na nadużywanie takich określeń, jak „klasa polityczna” czy „klasa średnia”. Ponownej redefinicji oraz uszczegółowieniu zostały poddane m.in. takie kategorie pojęciowe, jak „klasa średnia”, „klasa kierownicza”, „klasa specjalistów”. Analizie poddano również zróżnicowanie funkcji kierowniczych występujących w gospodarce, co pozwoliło na dokonanie wyraźnego rozróżnienia funkcji przedsiębiorcy i menedżera. Jacek Tittenbrun wyraził nadzieję, że do dyskusji na ten temat nawiążą także inne zainteresowane osoby, co pozwoli na zgromadzenie jeszcze bogatszego materiału i wydanie go w postaci książki.
Problematyka kolejnych sesji skupiła się wokół kwestii: wartości i norm, religii oraz sytuacji kobiet i mężczyzn w społeczeństwie polskim. Pod kuratelą Janusza Mariańskiego oraz Leona Smyczka obradowała grupa „Wartości, normy i więzi moralne w zmieniającym się społeczeństwie polskim”. I w tym przypadku tytuł sesji okazał się na tyle pojemny, że znalazły się w nim referaty odwołujące się do systemów aksjonormatywnych sytuujących się w bardzo zróżnicowanych, a nawet odmiennych płaszczyznach życia społecznego. Niewątpliwie ich wspólnym mianownikiem jest odwołanie się do pojęcia „wartości” i „normy moralne”, niezależnie od tego, w jakim aspekcie życia społecznego byłyby one usytuowane. Moderatorzy zwrócili uwagę, że wszystkie wygłoszone referaty odnosiły swoje treści przede wszystkim do wartości oraz norm, nieco po „macoszemu” traktując więzi moralne w dynamicznie zmieniającym się społeczeństwie. Jeśli się do nich odwoływano, to raczej w kategoriach zmienności, często rozpadu, a nie w perspektywie zmian czy wyłaniania się nowych kształtów wartości czy norm moralnych. Wszystkie wygłoszone referaty nawiązywały do badań własnych referentów, odwołujących się do takich wartości, jak: rodzina, praca, prawo, polityka, religia, gospodarka, seksualność, odnoszonych do środowisk społecznych gimnazjalistów, młodzieży szkół ponadgimnazjalnych, studentów oraz osób dorosłych. Dużym zainteresowaniem cieszyło się wystąpienie Andrzeja Kojdera analizujące korupcję oraz poczucie moralne Polaków w pierwszych latach XXI w. Organizatorzy grupy podkreślają, że szczególnie interesujące poznawczo były rozważania dotyczące różnorodnych przejawów dysharmonii, a niekiedy wręcz sprzeczności tkwiących w świadomości moralnej Polaków, zwłaszcza w kontekście przemian moralnych dokonujących się w Europie Zachodniej.
Maria Libiszowska-Żółtkowska z kolei przewodniczyła dwuczęściowej sesji poświęconej problemowi „Religia — łączy czy dzieli?” Prezentowane referaty miały walor zarówno teoretyczny, jak i egzemplifikacyjny, co skutkowało sporym zainteresowaniem manifestującym się dość dużą frekwencją i poczuciem konieczności zorganizowania kolejnego spotkania. Owocem dyskusji jest złożenie do druku przedstawionych referatów, które ukażą się w odrębnym tematycznie numerze „Przeglądu Religioznawczego”.
Sesja „Kobiety i mężczyźni we współczesnym społeczeństwie polskim”, prowadzona przez Ewę Malinowską, jedynie pozornie zdaje się tematycznie odmienna od tego bloku zagadnień. Jednakże sposób analizy problemu dotyczący obu płci, a zwłaszcza kobiet, odnosi się właśnie do wartości, jakie kobiety, ale również mężczyźni przypisują określonym sferom życia, przy czym wartości te dotyczą bardzo szerokiego zakresu zjawisk. W referatach pojawia się nawiązanie do kwestii zarówno życia „w singlu”, cielesności kobiet starych, miejsca kobiet w wybranych sferach sztuki (w tym wypadku muzyki), internetowej „społeczności podrywaczy”, relacji kobieta–mężczyzna w świetle dowcipów internetowych, jak i dobrowolnej bezdzietności, coraz częściej deklarowanej przez kobiety, czy doświadczania rodzicielstwa przez młodych, wykształconych Polaków. Zdaniem Ewy Malinowskiej w czasie sesji w większości podejmowane były przez referentów nowe problemy oraz zagadnienia dotąd nie badane lub rzadko podejmowane. Poza jednym referatem, wszystkie miały charakter empiryczny. Generalnie obie sesje spotkały się z żywym zainteresowaniem licznej i aktywnej publiczności. Moderatorka planuje wydanie zbiorowej publikacji pod swoją redakcją.
Kolejne grupy koncentrowały się wokół zagadnień związanych z aktualnymi procesami migracyjnymi. Między innymi do tych kwestii nawiązała tematyka wystąpień grupy prowadzonej przez Izabelę Grabowską-Lusińską „Migracje z Polski po 1 maja 2004 r. — fakty i mity, ciągłość i zmiana”. Podstawowym celem założonym przez moderatorkę była analiza oraz charakterystyka mobilności zagranicznej Polaków jako istotnego i aktualnego elementu rzeczywistości społeczno-ekonomicznej naszego kraju. Podjęta tematyka miała charakter wielowątkowy, ale i kompleksowy. Z jednej strony krytyce zostały poddane źródła danych dotyczących Polaków podejmujących migracje zarobkowe przed i po 1 maja 2004 r. Izabela Grabowska-Lusińska podkreśliła, że proste sumowania danych pochodzących z różnych źródeł wskazują na odmienne sytuacje. O ile dane urzędowo-rejestracyjne pochodzące z krajów przyjmujących oraz wysyłających migrantów ilustrują dynamikę i wielkość strumienia migracyjnego, o tyle dane pochodzące ze statystyki publicznej wskazują zasoby. Podniesiona została także kwestia zwiększenia dynamiki migracji do nowych krajów imigracyjnych „UE 15” (niezależnie od stosowanych w nich regulacji i deregulacji) jako przejawu korzystania z czterech swobód jednolitego rynku UE. Odrębnej analizie zostały poddane migracje sezonowe, krótkookresowe, długookresowe oraz modele, strategie i ich znaczenie analizowane w perspektywie wieku oraz przestrzeni. Podczas dyskusji stwierdzono, że o ile migracja sterowana popytowo zwiększa szanse migranta na znalezienie pracy na legalnym rynku, o tyle migracja oparta na sieciach migranckich zwiększa prawdopodobieństwo znalezienia się migranta w szarej strefie. Z drugiej strony zwrócono uwagę, że migracje schyłku transformacji systemowej stanowią swoisty wentyl bezpieczeństwa dla „garbu migracyjnego” powstałego w tym okresie.
Z kolei w grupie Anny Śliz „Społeczności lokalne: postawy migracyjne i migracje młodych. Próba bilansu” została zaprezentowana szczegółowa analiza motywów emigracji młodych absolwentów szkół wyższych. Przedstawiciele tej grupy, mając świadomość rodzaju wykonywanej pracy, traktują ją nie tylko w kategoriach przetrwania, ale także jako możliwość poznania innej kultury czy języka. Jeden z referentów zwrócił uwagę, że migranci, pozostając w kontakcie ze społecznością pochodzenia, transferują doświadczenia oraz zasoby ekonomiczne do tych społeczności, co w konsekwencji przynosi pozytywne efekty. Na uwagę zasługuje także analiza migracji zarobkowych kobiet i jej wpływ na życie ich oraz ich rodzin. Referaty, uzupełnione tekstami zaproszonych gości, zostaną opublikowane przez Instytut Socjologii Uniwersytetu Opolskiego.
Pokrewną problematykę wobec procesów migracji stanowią kwestie pogranicza i transgraniczności. Zbigniew Kurcz oraz Andrzej Sakson zorganizowali grupę pod hasłem „Polskie transgranicza”. Przyjęta formuła sesji okazała się na tyle pojemna, że znalazło w niej miejsce wielu referentów, którzy w swych rozważaniach, poza dominującymi liczbowo analizami transgranicza polsko-niemieckiego, odwoływali się również do innych polskich i środkowoeuropejskich pogranicz. Konkluzją było stwierdzenie, że transgranicze ma przyszłość nie tylko jako obszar, ale również jako kategoria analityczna, dostarczając wciąż nowych wyzwań. Nowe czasy kojarzone z latami dziewięćdziesiątymi XX w. wymusiły otwartość i przepuszczalności granic, a tym samym dostarczyły nowego spojrzenia na przedmiot tego rodzaju eksploracji. Dzisiaj bowiem pogranicze to nie tylko miejsce zetknięcia odmiennych kultur, to również ich konsekwencja: miejsce rywalizacji, zmagania się z przeszłością, walka z uprzedzeniami, a także czerpanie doświadczenia z bogatego kontekstu historycznego. Organizatorzy sesji, będąc w posiadaniu sporego materiału konferencyjnego, przymierzają się do wydania tekstów w pracy zbiorowej w Wydawnictwie Uniwersytetu Wrocławskiego bądź na łamach „Przeglądu Zachodniego”.
Problematykę pogranicza podejmowała także m.in. grupa tematyczna „Polskie granice i pogranicza: nowe problemy i interpretacje”, której przewodniczyli Dariusz Wojakowski oraz Hanna Bojar (sesja składała się z dwóch części). Głównym jej celem było poszukiwanie nowych konceptualizacji narzędzi umożliwiających takie rozumienie „granic” i „pogranicza”, które wykraczałoby poza konotacje terytorialne, a traktowało granicę jako zasadę rozdzielania i łączenia jednostek i grup. Referenci odwoływali się w swoich wystąpieniach nie tylko do badań nad przemianami granic państwowych oraz obszarów pogranicza, ale również do nowych interpretacji granic społecznych, nowych wspólnot tożsamościowych oraz nowych granic w różnych wymiarach życia społecznego (w tym na poziomie społeczności lokalnych i regionalnych). Gościem grupy była Joanna Kurczewska, która komentując wystąpienia, zarysowała nowe i znaczące poznawczo pola analiz teoretycznych oraz badań problematyki pogranicza. Moderatorzy zamierzają opublikować wyniki pracy grupy tematycznej.
Głównym celem grupy „Relatywność statusu mniejszościowego w społeczeństwach wielokulturowych”, moderowanej przez Janusza Muchę, była próba połączenia w sposób merytoryczny i ważny praktycznie dwóch istotnych dla nauk społecznych oraz żywo dyskutowanych od kilku dekad problemów „statusu mniejszościowego” oraz „tożsamości”. Istotna staje się tutaj zwłaszcza społeczna tożsamość członków różnych kulturowych grup mniejszościowych w społeczeństwach wielokulturowych (w tym w Polsce), a także „pluralizacja” tożsamości. Przewodniczący grupy wskazał, że we współczesnym społeczeństwie ponowoczesnym mogą istnieć i istnieją pewne rdzenne wymiary tożsamości, lecz wiele z tych wymiarów jest negocjowanych i podlega przekształceniom. Na skutek przynależności do coraz większej liczby zbiorowości, w społeczeństwach wielokulturowych tożsamości i statusy stają się o wiele bardziej płynne, zwłaszcza że jedne z tych zbiorowości mogą być kulturowo dominujące, podczas gdy inne są zbiorowościami mniejszościowymi czy wręcz marginalnymi. Zdaniem Janusza Muchy pluralizm tożsamości w społeczeństwie wielokulturowym może mieć ważne konsekwencje dla funkcjonowania obywateli w sferze zarówno publicznej, jak i kulturowej, stąd warto problem ten poddać szerszej dyskusji. Grupa miała dwa spotkania, a wystąpienia (zgodnie z założeniami) dotyczyły dwóch kwestii: ogólnej sieci kategorii pojęciowych określających status mniejszości i ambiwalencje tożsamości w społeczeństwach wielokulturowych oraz przykłady wspomnianej relatywności i ambiwalencji. Udział w grupie wzięli referenci zarówno z Polski, jak i z zagranicy. Punktem odniesienia stały się różne mniejszości, w tym etniczne, religijne czy wyznaczone „genetycznie”. Mimo pewnych wątpliwości co do adekwatności treści niektórych referatów wobec wspomnianej relatywności, Janusz Mucha stwierdził, że podczas sesji został zgromadzony wartościowy materiał na pracę zbiorową poświęconą tej tematyce.
Swoista kontynuacja wspomnianych kwestii pojawiła się w zorganizowanej przez Aleksandrę Jasińską-Kanię grupie „Obszary i formy wykluczenia etnicznego w Polsce (mniejszości narodowe, imigranci, uchodźcy)”, która miała postać dwóch spotkań. Jednak w tym przypadku większość wystąpień koncentrowała się wokół zagadnień wykluczenia etnicznego w społeczeństwie polskim, uchodźców bądź osób starających się o przyznanie tego statusu. Pojawiły się również rozważania dotyczące przybierających postać symboliczną form wykluczania osób należących do kategorii mniejszości narodowych w Polsce oraz „polityki pamięci”. Referaty były przede wszystkim efektem własnych badań empirycznych, a wsparte były interesującymi odwołaniami teoretycznymi. Również ta sesja, podobnie jak poprzednie, cieszyła się dużym zainteresowaniem, o czym świadczyła wysoka frekwencja słuchaczy. Zgodnie z sugestią Aleksandry Jasińskiej-Kani referaty będą zebrane i opublikowane w formie książki.
Do hasła Zjazdu „Co nas łączy, co nas dzieli?” bez wątpienia nawiązują kolejne sesje podejmujące problem choroby czy starości. Tę ostatnią niewątpliwie wiele łączy z kwestiami zdrowia, zwłaszcza że to właśnie ono w wielkiej mierze stanowi źródło jakości życia ludzi starych. Nie zmienia to jednak faktu, że o charakterze oraz jakości życia całego społeczeństwa decyduje jego stan zdrowia. W dobie indywidualnej odpowiedzialności za zdrowie oraz rosnącej jego wartości instrumentalnej z jednej strony staje się ono środkiem do osiągania społecznie ważnych celów, z drugiej natomiast warunkuje wiele zachowań społecznych. Kwestia ta została podjęta m.in. przez Sekcję Socjologii Medycyny PTS, która tradycyjnie już jest obecna na kolejnych zjazdach socjologów. Tym razem pod wspólnym tytułem „Zdrowie i choroba jako kategorie opisu życia społecznego. Przemiany zdrowotne w Polsce na progu XXI wieku” zostały zorganizowane dwie sesje: specjalna oraz posterowa. Sesję specjalną prowadził Włodzimierz Piątkowski. Grupa ta cieszyła się tak dużym zainteresowaniem, że organizatorzy zmuszeni byli dokonać bardzo rygorystycznej selekcji przysyłanych zgłoszeń. W dyskusji, oprócz polskich wzięli udział także referenci zagraniczni. Poruszana problematyka, choć bardzo zróżnicowana, odwoływała się generalnie do dwóch nurtów: pierwszy to opis state of art, w drugim socjologowie rozważali, w jaki sposób za pomocą takich kategorii, jak „zdrowie” i „choroba”, można dokonać opisu społeczeństwa polskiego. Zastanawiano się, co łączy, a co dzieli wiedzę socjomedyczną i jej przedstawicieli. Jednak zdecydowana większość wystąpień dotyczyła szeroko rozumianych nierówności społecznych w odniesieniu do zdrowia. Przedstawione zostały wyniki najnowszych badań nad nierównościami w tym aspekcie życia społecznego, wskazujące na to, że na proces kształtowania aktywności prozdrowotnej wpływ ma nie tyle zamożność, co wykształcenie. Analizie zostały również poddane paradoksy wartościowania zdrowia i dbałości o nie oraz relacje pacjent–lekarz w sytuacji urynkowienia służby zdrowia. Odrębne miejsce zajęła problematyka starości. Wskazywano m.in., że choć starość nie jest czynnikiem usytuowania społecznego, to zmiany towarzyszące starości stają się często źródłem obniżania pozycji społecznej. Refleksji zostało poddane również zjawisko „zaniku starości” w społeczeństwach nowoczesnych na rzecz „kultu ciała, młodości, dobrego wyglądu”. Na koniec został zaprezentowany stosunkowo nowy wątek pojawiający się w analizach socjologicznych — model decyzji genetycznej w chorobach nowotworowych. Organizatorzy wyrazili nadzieję, że ten szeroki obszar badań socjomedycznych będzie służył praktykom do opracowania strategii, których celem ostatecznym będzie poprawa stanu zdrowia społeczeństwa polskiego.
Problematyka starości znalazła swoje odrębne miejsce w obradach grupy „Ageing and Society”, której przewodniczyli Jolanta Perek-Białas oraz Andreas Hoff. Sesja ta miała charakter międzynarodowy i prowadzona była w języku angielskim. Prezentacje dotyczyły różnych zagadnień związanych z problemem starości i starzenia się. Znalazły się tutaj odwołania zarówno do kwestii demograficznych związanych ze starzeniem, jak i zmian relacji międzyludzkich (wzmocnienie bądź osłabienie więzi) rozpatrywanych przez pryzmat związków międzygeneracyjnych. Te ostatnie analizowane były w ujęciu porównawczym krajów Europy Centralnej i Wschodniej z krajami Europy Zachodniej. Problem starości dyskutowany był również w kontekście polityki społecznej, a ściślej rzecz ujmując zarządzania wiekiem; oceny jakości życia ludzi starych w ich środowisku lokalnym. Istotne miejsce zajęła problematyka dyskryminacji ze względu na wiek. Organizatorzy, uznając wysoki poziom wystąpień, mają zamiar przedstawić podjętą na sesji problematykę w postaci zwartej monografii.
W ramach Sesji Specjalnych odbyła się m.in. sesja prowadzona przez Pawła Załęckiego „Nowe media a integracja społeczna” zorganizowana w ramach XVI Sympozjum Sekcji Antropologii Społecznej PTS. Podjętą tutaj problematykę charakteryzowało spore zróżnicowanie. Dotyczyła ona m.in. cyfrowego wykluczenia, roli Internetu, w tym blogów, w tworzeniu więzi (również odbudowy więzi rodzinnych) czy kształtowania się nowych form integracji społecznej zapośredniczonej w dyskursie internetowym. Istotne znaczenie przypisano roli nowych mediów jako bazy w modelowaniu nowego rodzaju „przestrzeni” dla „nowych” schematów i relacji interakcyjnych. Zwrócono również uwagę na nowe medium, którego funkcja sprowadza się do regulatora mobilizacji zasobów umożliwiających aktywizację działań zbiorowych. Podkreślono również wagę socjologii i antropologii w badaniu tych nowych mediów. Sesja spotkała się z dużym zainteresowaniem odbiorców, które stało się podstawą ożywionej dyskusji. Jak podkreślił Paweł Załęcki, stanowi to istotną przesłankę do podjęcia starań do przygotowania publikacji, która pozwoliłaby zapoznać się z tą problematyką szerszemu odbiorcy. Jedno z czołowych czasopism już zaakceptowało pomysł wydania tekstów w numerze tematycznym poświęconym związkom nowych mediów i integracji oraz tożsamości społecznej.
Na konieczność poddawania sfery Sieci stałym i dogłębnym badaniom, łączącym analizy zarówno socjologiczne, jak i antropologiczne, zwrócili również uwagę Tomasz Ferenc i Krzysztof Olechnicki — moderatorzy sesji „Obrazy w Sieci. Socjologia i antropologia ikonosfery Internetu”. Efekt pracy sesji zostanie prawdopodobnie uwieńczony wydaniem przez Fundację Edukacji Wizualnej antologii tekstów poświęconych socjologii i antropologii ikonosfery Internetu. Będzie to przypuszczalnie część wydarzenia towarzyszącego Międzynarodowemu Festiwalowi Fotografii organizowanemu w Łodzi w 2008 r.
W podobnym duchu utrzymana była sesja (składająca się z trzech części) „Socjologia wizualna w praktyce badawczej”, moderowana przez Jerzego Kaczmarka. Wygłoszone referaty koncentrowały się przede wszystkim wokół metodologii badań wizualnych oraz ich wykorzystania w praktyce badawczej. Przedstawiono szereg interesujących perspektyw teoretycznych, które znalazły swój wyraz w konkretnych projektach. Godny podkreślenia jest fakt, że sesja zgromadziła referentów oraz audytorium nie tylko ze środowisk akademickich, ale także praktyków specjalizujących się w komercyjnych badaniach marketingowych, co staje się dobrym przyczynkiem do podjęcia w przyszłości współpracy między naukowcami a praktykami, których jak się okazuje, więcej łączy, niż dzieli. Cała sesja była ilustrowana prezentacjami fotograficznymi i filmowymi. Autorzy sesji liczą na wydanie w najbliższym czasie tomu, w którym zostaną zaprezentowane wygłoszone referaty.
Praktycznemu zastosowaniu Internetu w pracy została poświęcona grupa tematyczna „Wybrane problemy pracy i wykluczenia”, którą kierował Jan Winczorek i Maciej D. Kryszczuk. Pierwotnym celem spotkania miało być zaprezentowanie koncepcji skalowania stopnia informatyzacji pracy i na tym tle zaprezentowanie przykładów grup zawodowych, których praca jest szczególnie podatna na zmiany związane z rozwojem technologii informacyjno-komunikacyjnych. Ze względu na konieczność przeprofilowania sesji została ona poświęcona jakościowemu podejściu do kwestii informatyzacji pracy. Na przykładzie trzech grup zawodowych — dziennikarzy, nauczycieli akademickich oraz pracowników organizacji pozarządowych — przedstawiono studium przypadku tych zbiorowości z perspektywy wykorzystania Internetu w pracy. Podsumowaniem sesji było wystąpienie Ewy Grzeszczyk, która skoncentrowała swoją uwagę na typologii internetowych technik badań jakościowych, charakteryzując te najpopularniejsze i wskazując ich wady oraz zalety.
Pozostałe grupy tematyczne w swych dyskusjach skupiały się wokół bardzo zróżnicowanych kwestii, odwołując się zarówno do aspektów czysto teoretycznych, jak i do praktyki życia społecznego. Jedną z nich była sesja zatytułowana „Analiza dyskursu w socjologii i dla socjologii” moderowana przez Annę Horolets. Wskazała ona, że słowa, zdania, wypowiedzi, ich twórcy i odbiorcy, kontekst instytucjonalny i indywidualny, a więc te aspekty języka, które należy traktować w kategoriach praktyki społecznej i kulturowej, odgrywają znaczącą rolę w produkcji i reprodukcji stosunków społecznych. Stąd też waga podjętego przez grupę problemu. Mimo szerokiego zakresu podejmowanych zagadnień można je sklasyfikować w dwóch płaszczyznach. Po pierwsze, teoretycznej, w której przede wszystkim czyniono odwołania do implikacji epistemologicznych jako efektu symbiozy dyskursu i socjologii oraz poddano refleksji pytanie o to, czy i jak stosowanie analizy dyskursu zmienia przedmiot badań socjologicznych. Druga płaszczyzna to kwestie metodologiczne. Referenci zaprezentowali tutaj techniki badania zjawisk społecznych poprzez analizę tekstów i mowy. Odrębnym przedmiotem refleksji była użyteczność analizy dyskursu w socjologii. Konkluzją było stwierdzenie, że zaprezentowane referaty miały niewątpliwie wspólne podstawy teoretyczne i metodologiczne, a to predestynuje je do podjęcia decyzji o ich opublikowaniu.
Kolejna grupa, zorganizowana przez Małgorzatę Dymnicką i Andrzeja Majera, obradowała pod hasłem „Stare miasta — nowe zjawiska i problemy”. Złożona była z dwóch części, przy czym pierwsza zatytułowana została „Stare miasta zmieniają oblicza”, druga natomiast „Nowe zjawiska w starych miastach”. Z przeprowadzonych analiz wynika, że zmianie wizerunku starych miast o tradycjach przemysłowych towarzyszy poszukiwanie nowych uzasadnień oraz postindustrialnych symboli. W czasie sesji odniesiono się także do kwestii rozwoju przestrzeni łączących odmienne funkcje (np. handlowe z rekreacyjnymi czy kulturalne ze społecznymi). W związku z tym podjęto próbę udzielenia odpowiedzi na pytanie o współczesne wzory użytkowania przestrzeni — jej wytwarzania. Tym samym podano w wątpliwość eksploracyjną użyteczność rozdzielnego ujmowania i analizowania przestrzeni publicznej i komercyjnej. Odrębną kwestię stanowiła analiza postaw mieszkańców „starych” miast wobec zmian będących efektem tempa przekształceń strukturalnych, społecznych i kulturowych. W szerokiej problematyce wystąpień znalazły miejsce także rozważania na temat zależności między dokonującymi się współcześnie zjawiskami transformacji miejskich struktur przestrzennych a skutkami społecznymi z tego wynikającymi. Ostateczną interpretację podjętych problemów organizatorzy grupy mają nadzieję przedstawić w planowanej publikacji.
Ostatnia prezentowana tutaj grupa obradowała pod hasłem „Marginalizacja i elitarność w edukacji”, kierowały nią Ewa Narkiewicz-Niedbalec i Marta Zahorska. Podstawowym celem grupy było wskazanie kryteriów odróżniających szkoły elitarne od masowych. Zwrócono uwagę, że co prawda wprowadzenie zewnętrznych końcowych egzaminów w szkołach podstawowych oraz gimnazjach pozwoliło na bardziej skuteczne i obiektywne porównanie „efektywności” pracy poszczególnych szkół, ale nie zmieniło radykalnie mapy występowania szkół „elitarnych”. Nierówności edukacyjne nie tylko zatem nie zanikają, ale wręcz się ugruntowują. Jest to efekt powstawania szkół prywatnych i społecznych (zwłaszcza na poziomie podstawowym i średnim), w których uczy się niewielka liczba uczniów, a nauczyciele w nich pracujący są lepiej wynagradzani. To sprawia, że utrzymuje się podział na „lepszych” i „gorszych”, co staje się źródłem generowania i utrzymywania nierówności społecznych i edukacyjnych, których przyczyną jest zróżnicowany kapitał społeczny. Podczas tej sesji dyskutowano problem odmiennego rozumienia „elitarności” i „nieelitarności” szkół wyższych i postrzegania swoich szans życiowych przez maturzystów oraz negatywną, selekcyjną funkcję szkół wiejskich. Ważnym głosem w tej dyskusji było odwołanie się do reformy edukacji, której podstawowym założeniem jest wyrównywanie szans życiowych dzieci wiejskich należących do kategorii „biednych”. Poruszone podczas sesji problemy wywołały szeroką dyskusję.
Zaprezentowane sprawozdanie z obradujących podczas XIII Zjazdu sesji stanowi zaledwie niewielką reprezentację wszystkich grup tematycznych. Jednak już ta próba pokazuje ogromne zróżnicowanie i wagę podjętej problematyki. Wskazuje również nowe kierunki teoretycznych i empirycznych analiz podejmowanych kwestii. Nie bez znaczenia są tutaj próby wprowadzenia porządku terminologicznego oraz ładu teoretycznego, co istotnie może wpłynąć na jakość prowadzonych analiz. Niewątpliwym celem, który został osiągnięty podczas Zjazdu, jest wymiana doświadczeń między socjologami z Polski i zagranicy. Z jednej strony daje ona szansę na współpracę, z drugiej zaś staje się istotnym źródłem inspiracji do podejmowania kolejnych badań z perspektywy nowych paradygmatów. Należy także podkreślić, że niemal wszyscy moderatorzy grup mają w zamyśle opublikowanie materiałów konferencyjnych z prowadzonych przez siebie sesji.
Żywia Leszkowicz-Baczyńska
Członek Komitetu Organizacyjnego XIII OZS

Z PRAC ZARZĄDU GŁÓWNEGO

Budżet PTS: wspomaganie finansowe oddziałów i sekcji Towarzystwa w 2007/2008 roku

Zarząd Główny PTS na zebraniu 17 listopada 2007 r. przyjął i zaakceptował następujący podział środków finansowych PTS na rzecz oddziałów i sekcji Towarzystwa w roku 2007/2008. Stanowi to realizację uchwały Walnego Zgromadzenia Delegatów Polskiego Towarzystwa Socjologicznego (Warszawa, 25 marca 2007 r.), która zobowiązywała Zarząd do przedstawienia propozycji zasad współpracy z oddziałami terenowymi i sekcjami Towarzystwa w zakresie wykorzystania środków finansowych.
Podział środków finansowych PTS między oddziały Towarzystwa w roku akademickim 2007/2008 (w złotych)

Lp. Oddział Przyznane środki
1. Gdański 1000,00
2. Krakowski 2500,00
3. Katowicki 500,00
4. Łódzki 1000,00
5. Opolski 300,00
6. Poznański 1000,00
7. Rzeszowski 1000,00
8. Toruński 1000,00
9. Szczeciński 300,00
10. Warszawski 1000,00 (+2000,00 z czerwca 2007 r.)
11. Wrocławski 2500,00
12. Zielonogórski 2000,00
Razem 14100,00

Podział środków finansowych PTS między sekcje Towarzystwa w roku akademickim 2007/2008 (w złotych)

Lp. Sekcja Przyznane środki
1. Antropologii Społecznej 2000,00
2. Historii Socjologii 1000,00
3. Pracy Socjalnej 1000,00
4. Metodologii Badań Społecznych 1500,00
5. Kół Naukowych 1000,00
6. Socjologii Medycyny 2500,00
7. Socjologii Jakościowej i Symbolicznego Interakcjonizmu 2500,00
Razem 11500,00

Podział środków finansowych Towarzystwa między oddziały i sekcje na rok 2007/2008 został oparty na następujących zasadach:
• w budżecie Towarzystwa utworzono nową kategorię pn. „wspomaganie finansowe działalności oddziałów i sekcji Towarzystwa”. W tym roku finansowym (2007) — na podstawie analizy sytuacji naszego Towarzystwa (zysk z ZBN-u za 2006 r. oraz zyski ze zjazdu w Zielonej Górze) — przyjęto, że suma przeznaczona na ten cel wyniesie 30 000,00 zł;
• suma przyznanych środków na wspomaganie działalności oddziałów i sekcji wynosi 25 600,00 zł. Pozostała część kwoty, tj. 4400,00 zł, stanowi rezerwę na nagłe sytuacje oraz inicjatywy Zarządu Głównego w organizacji spotkań naukowych;
• mimo że każdej zgłoszonej inicjatywie oddziału lub sekcji zostały przyznane środki, relatywnie większe zostały udzielone tym inicjatywom, które zostały zgłoszone wcześniej (tj. zgodnie z pierwszym listem do początku września), były dobrze udokumentowane i wiążą się z widoczną publicznie działalnością popularyzatorską lub naukową w zakresie socjologii;
• środki przyznane oddziałom i sekcjom mają przede wszystkim charakter wspomagający i nie pokrywają całości wydatków związanych z ich działalnością. Chodziło nam o wspomożenie planowanych przez nie inicjatyw;
• środki przyznane oddziałom i sekcjom Towarzystwa nie oznaczają jednak, że mogą one swobodnie nimi dysponować i mają tutaj pełną samodzielność finansową. Mogą one wydawać przyznane pieniądze na swoje inicjatywy (opisane m.in. w zgłoszonych przez siebie wnioskach) do górnej granicy przyznanych środków, a wszelkie dokumenty finansowe (rachunki, delegacje itp.) są rozliczane z rachunku PTS i kierowane przez Biuro PTS;
• zgodnie z wcześniej ustalonymi zasadami, środki finansowe przeznacza się przede wszystkim na pokrycie wydatków na delegacje i noclegi zaproszonych gości, wynajęcie sali na spotkania itp. (inaczej, na „twarde” koszty). Generalnie nie akceptujemy i nie rozliczamy wydatków na tzw. konsumpcję („poczęstunek”). W uzasadnionych okolicznościach można starać się o zgodę na nie przewodniczącego lub skarbnika.
Przypominamy jednocześnie, że wydawanie przyznanych środków pieniężnych wymaga odpowiedniej dbałości w zakresie dokumentacji finansowej. Dotyczy to zwłaszcza:
• odpowiedniego przygotowywania i opisywania faktur/rachunków (bardzo często spotykany jest brak pisemnej informacji, na co zostały wydane pieniądze, brak podpisów przewodniczących oddziałów lub skarbników);
• należytego opisywania delegacji (częsty jest brak podpisów osób uprawnionych do ich podpisu, brak wpisanych odpowiednich sum, brak załączonych biletów lub kopii biletów);
• przygotowywania i przesyłania raportów kasowych zgodnie z rokiem kalendarzowym (budżetowym). Skarbnicy są zobowiązani dostarczać księgowemu PTS raporty kasowe przynajmniej dwa razy do roku: na półrocze i na zakończenie roku.
W PTS obowiązują te same reguły księgowości (i rachunkowości), które dotyczą nas na uczelniach wyższych i wszędzie tam, gdzie pracujemy.
Piotr Gliński
Przewodniczący PTS

Sławomir Łodziński
Skarbnik ZG PTS
KRONIKA PERSONALNA

* Michał Kaczmarczyk został laureatem prestiżowej, przyznawanej co 3 lata PAN-owskiej Nagrody im. Ludwika Krzywickiego za książkę Wstęp do socjologicznej teorii własności (Oficyna Naukowa, Warszawa 2006) * Mirosława Grabowska w wyniku konkursu została wybrana dyrektorem CBOS * Jerzy J. Wiatr został rektorem Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji, afiliowanej przy Instytucie Nauk Prawnych PAN * Barbara Fedyszak-Radziejowska z Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN została powołana do Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej * Ostatniego dnia 2007 r. odbyło się w Lublinie towarzyskie spotkanie Grupy Mariańskiej.

Odznaczenia państwowe

Prezydent RP Lech Kaczyński nadał odznaczenia zasłużonym wykładowcom Uniwersytetu Warszawskiego. Za wzorowe, wyjątkowo sumienne wykonywanie obowiązków wynikających z pracy zawodowej odznaczeni zostali: Złotym Krzyżem Zasługi — Mirosława Marody i Ewa Nowicka-Rusek oraz Srebrnym Krzyżem Zasługi — Antoni Sułek. W imieniu Prezydenta RP 19 października 2007 r. odznaczenia wręczył podczas uroczystości z okazji pięćdziesięciolecia powrotu socjologii na Uniwersytet Warszawski Doradca Prezydenta RP Andrzej Klarkowski.

Nagroda im. Pruszyńskich dla Jerzego Szackiego

8 października 2007 r. Profesor Jerzy Szacki odebrał Nagrodę Polskiego PEN Clubu im. Ksawerego i Mieczysława Pruszyńskich, którą otrzymał „w uznaniu wielkości Jego dzieła w sferze historiografii idei, świetności Jego refleksji eseistycznej i publicystycznej, niezmiernie wiernej wolności Rozumu wśród dylematów tradycji i utopii”. W czasie uroczystości prowadzonej przez Władysława Bartoszewskiego laudacje wygłosili: Marcin Kula, Antoni Sułek i Paweł Śpiewak. Kula za pomocą listów z rodzinnych szuflad pokazywał „ukryte za maską czułe serce” laureata. Sułek przedstawiał Szackiego jako encyklopedystę i człowieka Oświecenia, którego „oświecający rozum [wciąż] jest nam bardzo potrzebny”. Śpiewak wszechstronnie scharakteryzował Szackiego jako intelektualistę i obywatela; Szacki dla niego to „typ prawdziwie obywatelski, a nie polityczny; akademicki, a nie manieryczny”. Laureat w swoim słowie krótko mówił o tych swoich utworach, które inni nazywają esejami, odniósł się do laudacji („ja należę do Oświecenia i nie mam zamiaru tej orientacji zmieniać”; „nie spodziewałem się, że uczniowie tak dobrze znają prace swoich nauczycieli”), a na koniec powiedział po prostu „Jestem dumny. Jestem szczęśliwy”.

NOWI CZŁONKOWIE PTS

17 listopada 2007 r. Zarząd Główny PTS przyjął w skład Towarzystwa następujące osoby:
Do Oddziału Białostockiego: Ewę Dąbrowską jako członka zwyczajnego i Karolinę Stefanowicz jako członka stowarzyszonego.
Do Oddziału Gdańskiego: Agatę Bachórz jako członka zwyczajnego.
Do Oddziału Katowickiego: Mikołaja Dziewiatowskiego, Katarzynę Nagórny, Wiolettę Knapik, Bożenę Pactwę jako członków zwyczajnych.
Do Oddziału Krakowskiego: Karolinę Krzystek, Martę Smagacz, Agnieszkę Małek, Joannę Biegówkę jako członków zwyczajnych oraz Izabelę Kopaniszyn i Łukasza Krzyżowskiego jako członków stowarzyszonych.
Do Oddziału Łódzkiego: Katarzynę Pluskotę, Monikę Mularską, Łukasza Marciniaka jako członków zwyczajnych.
Do Oddziału Poznańskiego: Andrzeja Łukaszewicza jako członka zwyczajnego oraz Rafała Pawła Wierzchosławskiego jako członka stowarzyszonego.
Do Oddziału Rzeszowskiego: Antoniego Olaka jako członka zwyczajnego.
Do Oddziału Warszawskiego: Justynę Wasiuk, Antoninę Doroszewską i Wojciecha Przybylskiego jako członków zwyczajnych oraz Krzysztofa Kwiatkowskiego i Kamilę Łepkowską jako członków stowarzyszonych.
Do Oddziału Wrocławskiego: Monikę Sidorowicz jako członka zwyczajnego oraz Irenę Tomys, Aleksandra Szlachtę, Adama Wierzbickiego i Marzenę Kordaczuk-Wąs jako członków stowarzyszonych.

ZAPROSZENIE NA KONFERENCJĘ

„Szeregowcy w grupach dyspozycyjnych społeczeństwa”

W dniach 7 i 8 maja 2008 r. odbędzie się we Wrocławiu interdyscyplinarna konferencja pt. „Szeregowcy w grupach dyspozycyjnych społeczeństwa. Socjologiczna analiza statusu, roli społecznej oraz uznawanych wartości życiowych szeregowców kobiet i mężczyzn w wojsku, policji, straży granicznej, straży pożarnej, służbie więziennej i celnej”. Zakres problematyki i zagadnień poruszanych na konferencji to m.in.:
• Aspiracje życiowe szeregowców (kobiet i mężczyzn) grup dyspozycyjnych.
• Szeregowcy grup dyspozycyjnych w strukturze społeczeństwa polskiego początku XXI w., socjologiczna analiza statusu i roli społecznej.
• Problemy społeczne, ekonomiczne i polityczne szeregowców grup dyspozycyjnych w społeczeństwie demokratycznym.
• Uznawane przez szeregowców grup dyspozycyjnych wartości życiowe w aktualnej rzeczywistości społecznej w Polsce.
• Zawodowy szeregowy — zmiana w podejściu, ocenie i poziom aprobaty w społeczeństwie.
Zgłoszenia do udziału w konferencji należy przesłać listem na adres Instytutu Socjologii Uniwersytetu Wrocławskiego z dopiskiem „Szeregowcy w grupach dyspozycyjnych społeczeństwa”, ul. Koszarowa 3, 51-149 Wrocław; faksem: (071) 326 10 08 lub pocztą elektroniczną: k_dojwa@uni.wroc.pl; rusak.zgorzelec@wp.pl.

SPRAWOZDANIA Z KONFERENCJI

Konferencja Sekcji Socjologicznych Problemów Bezpieczeństwa Narodowego

Staraniem Wojskowego Biura Badań Społecznych w Warszawie oraz Sekcji Socjologicznych Problemów Bezpieczeństwa Narodowego PTS przy współudziale Departamentu Wychowania i Promocji Obronności MON odbyła się w Ryni 17 i 18 października 2007 r. konferencja naukowa zatytułowana „Dynamika zmian świadomości społecznej w kwestiach bezpieczeństwa — w świetle badań empirycznych”.
Sprawy bezpieczeństwa i obronności zyskują obecnie na znaczeniu przede wszystkim ze względu na dywersyfikację źródeł i form zagrożenia oraz zaangażowanie polskich żołnierzy w misje zagraniczne. Sprawy te wydają się szczególnie ważne w wymiarze ich społecznej percepcji, sposobu postrzegania przez społeczeństwo polskie. Przygotowując program konferencji planowano, by obrady stanowiły forum wymiany wyników badań społecznych w zakresie bezpieczeństwa narodowego i międzynarodowego.
Treść programu konferencji stanowiły wystąpienia prezentujące obraz rzeczywistości społecznej wojska, powstałe w rezultacie działalności badawczej Wojskowego Biura Badań Społecznych. Jednym z celów konferencji — adresowanej w znacznym wymiarze do osób zajmujących się działalnością społeczno-wychowawczą, edukacyjną oraz profilaktyką psychologiczną w wojsku — była aktualizacja wiedzy jej uczestników o zjawiskach społecznych zachodzących w środowisku wojskowym.
Otwarcia konferencji dokonał szef Oddziału Społecznych Problemów Służby w Departamencie Wychowania i Promocji Obronności MON oraz Dyrektor Wojskowego Biura Badań Społecznych, prezentując dorobek naukowy i działalność badawczą Biura. Podczas otwarcia konferencji uczestnicy zapoznali się również z działalnością sekcji, jej aktualnym dorobkiem i planami na przyszłość. W czasie dwudniowego spotkania wygłoszono następujące referaty: „Poziom i charakter kultury bezpieczeństwa młodzieży akademickiej w Polsce” (Marian Cieślarczyk); „Żołnierze zawodowi o sobie i swojej służbie” (Marian Kloczkowski) „Esprit de corps. Świadomość moralna żołnierzy zawodowych WP — komunikat z badań” (Janusz Zajdzik); „Nauka w służbie pokoju i bezpieczeństwa — komunikat o funkcjonowaniu panelu doradczego HSD (Human Society Dynamics) NATO” (Włodzimierz Chojnacki); „Wybrane aspekty udziału polskich żołnierzy w misjach poza granicami kraju” (Mariusz Wachowicz); „Zjawisko fali w środowisku wojska — projekt zmian socjotechnicznych” (Janusz Zajdzik); „Wybrane aspekty stylu życia żołnierzy zawodowych i pracowników wojska na podstawie badań WBBS” (Joanna Dziedzic); „Służba wojskowa kobiet w świadomości społecznej” (Magdalena Baran-Wojtachnio); „Metodologiczne problemy badań empirycznych w instytucji zhierarchizowanej” (Kazimierz Doktór).
Konferencja zakończyła się blisko dwugodzinnym panelem dyskusyjnym pt. „Badania społeczne a rzeczywistość wojska”, który poprowadził gość specjalny konferencji Kazimierz Doktór. Łącznie w spotkaniu udział wzięło 45 uczestników reprezentujących różne instytucje i uczelnie wojskowe oraz członkowie Sekcji. Mamy nadzieję, że konferencja ta stanie się imprezą cykliczną i forum wymiany wiedzy i doświadczeń w zakresie bezpieczeństwa narodowego w grupie nie tylko członków sekcji, ale również szerokiego grona osób, którym sprawy bezpieczeństwa i obronności z racji zainteresowań są bardzo bliskie.
Magdalena Baran-Wojtachnio
Sekretarz SSPBN PTS

Diamonds are for ever
czyli
Jubileusz powrotu socjologii na Uniwersytet Warszawski

Pięćdziesiąt lat temu, po upadku stalinizmu, na Uniwersytet Warszawski wróciła socjologia. W 1957 r. na Wydziale Filozoficznym powstała Sekcja Socjologiczna. Powołano zespół katedr socjologicznych, wrócili odsunięci od nauczania Stanisław i Maria Ossowscy, wznowiono (przerwane w 1949 r.) przyjęcia na studia socjologiczne, rozpoczęto badania naukowe; w 1968 r. sekcja socjologii została przekształcona w Instytut Socjologii UW.
19 października 2007 r. Instytut Socjologii urządził jubileusz pięćdziesięciolecia powrotu socjologii na UW; odbył się on w przebudowanym gmachu starego BUW-u. Uroczystość miała charakter otwarty. Zgromadziła, obok socjologów z samego IS UW, gości z innych placówek naukowych, w tym naszych „braci odłączonych” z ISNS UW, kolegów z IFiS PAN i z innych wydziałów UW, z instytutów socjologii paru uczelni i innych instytucji. W imieniu swoim lub swoich instytutów przysłali gratulacje: Krzysztof Gorlach (IS UJ), Maria Libiszowska-Żółtkowska (IPSiR UW), Wojciech Sitek (IS UWr), Michał Tymowski (IH UW), Wielisława Warzywoda-Kruszyńska (IS UŁ) i Kazimiera Wódz (IS UŚ), a najgoręcej winszował nam Bronisław Misztal, dziekan Wydziału Socjologii Catholic University of America (zał. 1895!). Było wielu absolwentów, nawet sprzed 1957 r. (Edward Ciupak, Aleksandra Jasińska-Kania, Jerzy Jedlicki, Anna Sianko, Zbigniew Sufin, Barbara i Jerzy Szaccy, Włodzimierz Wesołowski, Jerzy Wiatr), a spośród pierwszych magistrów socjologii (rocznik 1958) obecni byli Kazimierz Doktór i Ewa Kaltenberg-Kwiatkowska.
Konferencję zaszczycił obecnością Marszałek Sejmu RP Ludwik Dorn (działacz SKS i absolwent IS). Prorektor UW Wojciech Tygielski przekazał zebranym pozdrowienia od Jej Magnificencji Rektor UW, de domo Chałasińskiej, a Andrzej Klarkowski (także absolwent IS), doradca Prezydenta RP, wręczył kilku profesorom odznaczenia: Mirosława Marody i Ewa Nowicka otrzymały Złote, a Antoni Sułek — Srebrny Krzyż Zasługi.
Otwierając uroczystość Wiesława Kozek, dyrektor IS, nazwała ją „świętem wszystkich socjologów związanych z UW”. Powitawszy uprzejmymi słowy Gości i oddawszy hołd Mistrzom, mówiła o „znaczących dziełach naukowych i dydaktycznych Instytutu Socjologii”. Zauważyła, że wiele prac polskich socjologów powstało „w odniesieniu” do prac z IS UW i że swoim absolwentom Instytut dawał „wiedzę, warsztat, pasję, ambicje i misję”, co zilustrowała świetnymi karierami zawodowymi jej własnego rocznika (gdyby chciała podawać liczby, mogłaby dodać, że w Instytucie Socjologii i jego poprzednikach 68 socjologów uzyskało habilitację, 280 osób — doktorat, a blisko 3000 — magisterium z socjologii).
Po czym rozpoczęła się konferencja, intelektualny rdzeń jubileuszu. W części „Z historii socjologii na UW” Antoni Sułek przedstawił „Cursus vitae socjologii na Uniwersytecie Warszawskim”, a Jerzy Szacki — swoje wspomnienia i refleksje o socjologii na UW — nazwał je „sprawozdaniem z obserwacji uczestniczącej”.
Antoni Sułek opisał zwięźle historię socjologii na uniwersytecie w Warszawie: począwszy od uniwersytetu rosyjskiego i „uniwersytetu latającego” przez Polskę Niepodległą, krótkotrwałe odrodzenie socjologii po wojnie, jej likwidację w okresie stalinowskim, powrót na Uniwersytet po październiku 1956 r., renesans w okresie małej stabilizacji, zakończony katastrofą marca 1968 r. — aż do powstania Instytutu Socjologii i jego dalszych losów, znanych wielu słuchaczom już z własnego doświadczenia. „Wydział Filozoficzny — mówił — był jednym z centrów studenckiego buntu w 1968 r. Po Marcu władze usunęły z uczelni wielu pracowników i studentów, wzmacniając kontrolę polityczną i administracyjną nad socjologią. Powstał Instytut Socjologii. Począł się z grzesznej woli politycznej, jego historia pokazuje jednak, że życie polityczne jest zbyt złożone, by poddawać się politycznej inżynierii. Jadwiga Staniszkis z naszego instytutu pierwsza zaczęła pisać o «zmierzchu formacji», a z użyczonej sali na ul. Karowej ekipa opozycji udała się na rozmowy Okrągłego Stołu”.
Jerzy Szacki, absolwent z roku 1952, określił swoich ówczesnych kolegów i profesorów jako „krąg ludzi dobrze wychowanych”, w którym „różnice poglądów były czymś naturalnym”. Po 1956 r. — mówił — „władze pogodziły się z myślą, że socjologia może nie być marksistowska i że może być socjologią neutralną, empiryczną. Socjologia u nas była wysepką w wielkim obozie socjalizmu. Tylko w Polsce komunistycznej zostało przewidziane miejsce dla takiej dyscypliny. To było dziwactwo podobne do istnienia rolnictwa indywidualnego czy potężnego Kościoła katolickiego”. Mówiąc o ówczesnym marksizmie, zauważył, że „trudno było o rewizję, bo herezja wymaga ortodoksji, a ortodoksja zanikała”. „Ideologia odchodziła do przeszłości, ale czy socjologia stawała się normalna?” — pytał i wskazywał liczne tabu i ograniczenia wolności nauki, opisane przez Jakuba Karpińskiego w Taternictwie nizinnym. Za godne podkreślenia uznał ciągłość w socjologii uniwersyteckiej i bliskość między socjologią na UW i w IFiS PAN.
W czasie krótkiej dyskusji odczytano głos emerytowanego prof. UW Zygmunta Baumana, usuniętego z tej uczelni w 1968 r. Kończył się życzeniami: „Szczęśliwcami jesteście — socjologami. Żołnierzami w odwiecznej wojnie o prawo do życia godnego i bez upokorzeń. Nie istnieje szlachetniejsze wojsko ani sprawiedliwsza wojna. Z całego serca życzę Wam zwycięstwa”. Włodzimierz Wincławski podziękował IS UW za wkład w rozwój socjologii w... Toruniu, a Jan Wasilewski — za... skuteczną obronę pomnika Ludwika Krzywickiego w Płocku.
W części drugiej, „Socjologowie o Polsce”, swoimi obserwacjami i przemyśleniami podzielili się: Marek Ziółkowski z Poznania, który przedstawił się jako „brat przyłączony” Instytutu Socjologii UW, oraz Mirosława Marody i Paweł Śpiewak.
Marek Ziółkowski („Logika utowarowienia a logika świadczeń społecznych: spór o obowiązki państwa i obywatela”) określił społeczeństwo polskie jako „kiepsko zorganizowane”, w którym „specyfikacje normatywne” są słabo określone. W Polsce — powiedział — toczy się „walka o towar”. O to, by coś stało się lub nie stało towarem: by miało swoją rynkową cenę i by można było i trzeba było je kupić, a nie otrzymać jako „świadczenie” — lub odwrotnie. Opisał dokonujące się „w cieniu” procesy utowarowienia i odtowarowienia różnych dóbr: wykształcenia, zdrowia, zabezpieczenia emerytalnego, oraz interesy grup społecznych, które się kryją za żądaniami uczynienia z czegoś towaru albo świadczenia społecznego, a także mieszanie się logik wymienionych w tytule wystąpienia. „Dla nas, socjologów — zakończył — najlepsze byłoby takie utowarowienie wykształcenia, byśmy mogli uprawiać bezinteresowną naukę”.
Mirosława Marody („Czy społeczeństwo polskie staje się społeczeństwem ponowoczesnym?”) zastanawiała się nad osobliwościami społecznego procesu transformacji w Polsce. Rzeczywista zmiana społeczna dokonuje się dopiero wtedy, gdy ma charakter jakościowy i zmieniają się aksjologiczne podstawy życia społecznego. Tymczasem widać „ciągłe delegitymizowanie wszelkich form bogacenia się” oraz słychać „użalanie się nad niedorozwojem społeczeństwa obywatelskiego” i „nawet jednostki ponowoczesne nie działają na rzecz społeczeństwa nowoczesnego, sieciowego”. „Dyskurs jest anachroniczny”, wykluczający, a nie włączający. „Sami siebie — zakończyła — możemy wykluczyć z przemian, zrobić z siebie raczej ofiary rozwoju, a nie jego beneficjentów” (w dyskusji domagano się od referentki jaśniejszej odpowiedzi na pytanie będące tytułem jej wystąpienia).
Paweł Śpiewak swoje wystąpienie „O konsolidacji demokracji w Polsce” oparł zarówno na analizie intelektualnej, jak i na uczestniczącej obserwacji polityki (był posłem Platformy Obywatelskiej). Wskazał, że w Polsce nastąpiła „przedwczesna konsolidacja”, powstały „dwie sceny polityczne”, wytworzyły się „klasy transferowe”, trwają „rządy struktury” i istnieje „mobilizacja konsumentów, a nie obywateli”. W jego opinii „system bez aktorów zaczyna dryfować”, a partie polityczne nie stały się skutecznymi narzędziami kontroli władzy przez społeczeństwo. Mówca przedstawił bezlitosną krytykę systemu partyjnego w Polsce. Wskazał na zamknięcie systemu dla nowych partii, dominację retoryki populistycznej, rządzenie przez konflikt, oligarchizację sceny politycznej i dominację partyjnych „wodzów”, łowienie elektoratów, instrumentalizację języka polityki, skracanie czasu politycznego do cyklu wyborczego i trywializację polityki. Na koniec profesor i poseł zadał dramatyczne pytanie: „Jak społeczeństwo może się bronić przed politykami?” A pytanie to padło w ostatnim dniu kampanii wyborczej 2007.
Krótką, ale gorącą dyskusję zakończyła głośna muzyka zespołu „Moon River”, przy której Małgorzata Czajka śpiewała piosenki znane i mniej znane, w tym Diamonds are for ever, piosenkę z filmów z Jamesem Bondem. Po czym odbył się bankiet, nader wykwintny.

*

Wieczne są nie tylko diamenty, ale i książki. Trwałą pamiątką po jubileuszu będą dwa solidne tomy wydane przez IS (w Wydawnictwie IFiS PAN) i dostępne na konferencji (zob. http://www.ifispan.waw.pl/wydawnictwo). Jeden to Socjologia na Uniwersytecie Warszawskim. Fragmenty historii, zebrał, opracował i w całość ułożył Antoni Sułek. Drugi to Oswajanie Wielkiej Zmiany. Instytut Socjologii UW o polskiej transformacji w opracowaniu Ireneusza Krzemińskiego i Jacka Raciborskiego.
A.S.

Socjologia Andrzeja Sicińskiego — konferencja naukowa

W dniach 22 i 23 października 2007 r. w Radziejowicach odbyła się organizowana przez Instytut Filozofii i Socjologii PAN konferencja naukowa zatytułowana „Socjologia Andrzeja Sicińskiego”. Konferencję tę współorganizowały Fundacja Kultury i Oddział Warszawski PTS przy finansowym wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Ambicją organizatorów tej konferencji była nie tylko retrospekcja i podsumowanie bogatego dorobku naukowego Profesora Andrzeja Sicińskiego, lecz również analiza tego, jak rozwijane są w obecnie prowadzonych badaniach społecznych dokonania tego wybitnego polskiego socjologa. Zamierzenia naukowe konferencji określały też sposób doboru uczestników i wygłaszanych przez nich referatów: program konferencji zakładał bowiem podział wystąpień na trzy podstawowe części oddające zakres zainteresowań badawczych Andrzeja Sicińskiego, tj. badań nad kulturą i stylami życia, badań nad przyszłością oraz badań nad społeczeństwem obywatelskim.
Zorganizowana została także sesja wspomnień, w trakcie której prezentowano wystąpienia retrospektywne i impresje współpracowników, uczniów i przyjaciół Andrzeja Sicińskiego. Cele praktyczne tej konferencji były dwa: po pierwsze, zintegrowanie wokół socjologii Andrzeja Sicińskiego badaczy, którzy dawniej z nim współpracowali, i badaczy młodego pokolenia, którzy dziś czerpią wiedzę z tamtych doświadczeń; i po drugie, przygotowanie do publikacji tomu zawierającego zgromadzone w czasie obrad rezultaty prac i dyskusji. W pełni udało się te cele osiągnąć.
Profesor Andrzej Siciński zmarł 26 września 2006 r. Jego śmierć przyniosła wielką stratę polskiej socjologii. Dzieło Andrzeja Sicińskiego jest niezwykle bogate i obejmuje wiele dziedzin zainteresowań tego wybitnego uczonego. Był on przede wszystkim niezwykle twórczym socjologiem, futurologiem, badaczem kultury. Stworzył polską szkołę badań nad stylami życia. Przez wiele lat kierował pracownią Badań nad Stylami Życia w IFiS PAN. Był również nauczycielem akademickim i znakomitym wychowawcą kilku pokoleń polskich socjologów.
Andrzej Siciński w ciągu ostatnich trzech dziesięcioleci analizował to, jak zmieniał się świat społeczny, kultura, technika i nauka. Ta nowa rzeczywistość budziła w nim fascynację i twórczy niepokój, co niemal do ostatnich chwil jego długiego życia owocowało zawsze błyskotliwą i odkrywczą refleksją socjologiczną.
Jak powiedziano, jego dzieło jest ogromne: jako uczeń Stanisława Ossowskiego zajmował się zagadnieniami wartości ludzkich, był badaczem przyszłości, prognostą społecznym, socjologiem kultury i badaczem stylów życia, ostatnią dekadę swojego życia naukowego poświęcił badaniu społeczeństwa obywatelskiego. Nie sposób było zatem uchwycić w programie jednej krótkiej konferencji wszystkich wątków zainteresowań Andrzeja Sicińskiego. Dlatego też chciano zaproponować uczestnikom możliwie szeroką dyskusję w ramach trzech najważniejszych obszarów prowadzonych przez niego studiów socjologicznych. Konferencja miała pokazać, jak wiele elementów twórczości naukowej Andrzeja Sicińskiego zachowało pełną aktualność i zostało włączonych do obecnie podejmowanych przez polskich socjologów prac badawczych.
Konferencję otworzyli: członek Kolegium Dyrektorskiego IFiS PAN — Joanna Kurczewska, Przewodnicząca Oddziału Warszawskiego PTS — Barbara Fatyga, Prezes Fundacji Kultury — Ryszard Żółtaniecki i Przewodniczący PTS — Piotr Gliński.
W konferencji wzięło udział ponad trzydziestu badaczy i uczonych z kilku instytucji badawczych, m.in. Instytutu Socjologii UWr, Instytutu Filozofii, Socjologii i Dziennikarstwa UG, Wyższej Szkoły Bankowej w Chorzowie, Instytutu Socjologii UMCS, Collegium Civitas, Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Szkoły Nauk Społecznych afiliowanej przy tym Instytucie, Instytutu Socjologii oraz ISNS Uniwersytetu Warszawskiego. W konferencji wzięła również udział pani Barbara Sicińska i pan Ryszard Siciński, rodzina Profesora Andrzeja Sicińskiego. Uczestnicy wygłosili 21 wystąpień w 3 sesjach merytorycznych i sesji wspomnień o Andrzeju Sicińskim. Po każdej z nich odbyła się dyskusja. Należy podkreślić, że dzięki wysiłkom organizatorów udało się osiągnąć ważne zamierzenie — doprowadzono do spotkania kilku pokoleń badaczy-socjologów, którzy skupieni wokół idei zainicjowanych i propagowanych przez Andrzeja Sicińskiego w trakcie dwudniowych obrad prezentując rezultaty prowadzonych przez siebie prac i dyskutując o nich dali dowód, jak ważne i stale aktualne są naukowe osiągnięcia Profesora.
Konferencja stała się dla uczestniczących w niej badaczy znakomitą okazją do wymiany poglądów i wiedzy w różnych obszarach badań wyznaczonych przez Andrzeja Sicińskiego. Doświadczenie wspólnego dyskutowania było tym ciekawsze, że uczestnicy, mimo iż przestali być jego uczniami lub współpracownikami i niekiedy od dawna zajmowali się nowymi problemami naukowymi, na czas trwania konferencji stali się na nowo członkami jego zespołu. Można mieć nadzieję, że to doświadczenie znajdzie swą kontynuację w przyszłości.
Poza propozycjami współpracy naukowej i badawczej składanymi przez uczestników w kuluarach obrad, konferencja przyniosła dwa zasadnicze efekty. Po pierwsze, organizatorzy podjęli decyzję o przygotowaniu publikacji tomu poświęconego dorobkowi Andrzeja Sicińskiego. Tom ten będzie zawierać opracowane teksty wystąpień i referatów prezentowanych podczas dwóch dni obrad. Drugim ważnym rezultatem konferencji jest pomysł stworzenia seminarium profesorskiego (warsztatów mistrzowskich) imienia Andrzeja Sicińskiego, zgłoszony przez Barbarę Fatygę z Uniwersytetu Warszawskiego.
Pani Anna Wieczorek, przedstawicielka Fundacji Kultury, współorganizatora konferencji, wyraziła gotowość publikacji jednego lub dwóch tekstów, które nie będą zamieszczone w przygotowywanym tomie, w kwartalniku „Kultura Współczesna”.

Lista wystąpień:
Referaty: Antoni Sułek, „Doświadczenie i umiejętności obywatelskie Polaków”; Ryszard Skrzypiec i Piotr Frączak, „Asocjacje. Dlaczego warto słuchać teoretyków — refleksje praktyków; Sławomir Wysocki, „Style funkcjonowania polskiej administracji — socjologiczne uwagi o wpływie zmian społecznych na sprawność działania instytucji publicznych”; Rafał Pankowski, „W obliczu rasizmu i ksenofobii — Andrzej Siciński jako członek Europejskiej Komisji przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji (ECRI)”; Wojciech Misztal, „Dialog obywatelski we współczesnej Polsce”; Aldona Jawłowska, „Prognozowanie jako tworzenie nowych wymiarów społecznego świata”; Jacek Kurczewski, „Obraz roku 2000 w roku 1968 i co się później stało”; Karina Koziej, „Współcześni nomadowie w świecie późnej nowoczesności”; Agata Gruszecka, „Obrazy przyszłości w świadomości współczesnego młodego pokolenia Polaków”; Barbara Fatyga, „Teoria w marszu: homo eligens — homo egens”; Elżbieta Tarkowska, „Perspektywa interdyscyplinarna w badaniach stylów życia”; Irena Wolska-Zogata, „Działanie komunikacyjne jako element stylu życia”; Ewa Szczecińska-Musielak, „Styl życia jako efekt wyboru. Przydatność koncepcji homo eligens w badaniu zainteresowań i fascynacji odmiennością kulturową”; Piotr Łukasiewicz, „Nowi Polacy — obserwacja uczestnicząca”; Bogna Dowgiałło, „«Peweksiary» — zachodnia odzież używana jako element stylu życia w sytuacji ograniczonych możliwości podejmowania wyborów”; Maria Wierzbicka, „Elity popkultury — analiza ikonograficzna przedstawień fryzjerów-stylistów”; Anna Wiśniewska, „Świecki kult Jana Pawła II w Polsce”; Iwona Oliwińska, „Typologia stylów życia mieszkańców Szmulek”.
Wspomnienia o Andrzeju Sicińskim: Zbigniew Benedyktowicz, „Andrzeja Sicińskiego koncepcja otwartości”; Ryszard Żółtaniecki, „Świat kultury — fascynacje Andrzeja Sicińskiego”; Piotr Gliński, „Konwersatoria Andrzeja Sicińskiego — między zaangażowaniem obywatelskim a badaniami aktywizującymi”.
Artur Kościański
IFiS PAN

Ruchome Warsztaty Sekcji Kół Naukowych PTS: „Socjologia polityki”

W dniach 16 i 17 listopada 2007 r. w Warszawie, na Uniwersytecie Warszawskim oraz Uniwersytecie im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego, odbyło się spotkanie „Ruchomych Warsztatów Sekcji Kół Naukowych PTS”, tym razem poświęcone socjologii polityki. Warsztaty miały charakater ogólnopolski, brało w nich udział ponad 30 osób reprezentujących socjologiczne koła naukowe z Warszawy, Poznania, Zielonej Góry, Szczecina, Krakowa, Białej Podlaskiej, Łodzi, Lublina i Białegostoku. Organizatorami warsztatów były koła naukowe UW i UKSW. W roli wykładowców w warsztatach wzięli udział: Jadwiga Staniszkis (UW), Andrzej Wójtowicz (UKSW) oraz Marcin Zarzecki (UKSW).
Ruchome Warsztaty to cykl weekendowych ogólnopolskich spotkań, które mają na celu integrację środowiska studentów socjologii wokół Sekcji Kół Naukowych PTS. Łączą w sobie wykłady oraz część warsztatową. W trakcie spotkań podejmowane są także zagadnienia bytowe studentów, m.in. problemy i możliwości, które stwarza studiowanie na poszczególnych uniwersytetach w ramach programu MOST. Kolejne edycje warsztatów odbywają się w innych miastach, co ma służyć ukazaniu różnorodności zainteresowań socjologów i tradycji polskich uniwersytetów. Służy temu również zróżnicowanie tematyczne poszczególnych spotkań. W Poznaniu warsztaty koncentrowały się wokół zagadnień socjologii wizualnej, warszawska część poświęcona była socjologii polityki, kolejne warsztaty mają się odbyć w Łodzi i podejmować zagadnienia z zakresu metodologii badań jakościowych i ilościowych.
Pierwszego dnia, po powitaniu na Uniwersytecie Warszawskim, wykład inaugurujący pt. „Przyszłość polityki w Polsce, Europie i na świecie” wygłosiła Jadwiga Staniszkis. Nawiązując do procesów związanych z globalizacją, Jadwiga Staniszkis dowodziła, że od polityki realizowanej na podstawie systemu reprezentacji interesów grupowych przechodzimy do fazy postpolityki. Wynika to z rozpadania się tradycyjnych ram określających granice działań politycznych i to w sferze zarówno dyskursu, jak i instytucji. Dyskursywna logika zostaje zastąpiona synkretyzmem, co dobrze koresponduje z sieciowym modelem władzy. Zmienia się rola konfliktu, który staje się osią nie tyle walki, co współpracy. Kategorie „różnicy” i „granicy” tracą sens. We współczesnym świecie obok tradycyjnej formy władzy jako możliwości podejmowania wiążących decyzji pojawiły się nowe: władza „penetracji” (zdolność „bycia branym pod uwagę” przy wyznaczaniu warunków brzegowych) i władza spektaklu.
Rzeczywistość społeczna zorganizowana w sieciach wymusza także, zdaniem Jadwigi Staniszkis, zmianę strategii kontroli, ponieważ władza dyrektywna przestaje być skuteczna. Na znaczeniu zyskuje odwoływanie się do wzajemnego zaufania i zasady fairness. Przemiany polityki są wyraźnie widoczne w funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Decyzje wiążące dla krajów członkowskich w dużym stopniu kształtowane są przez procedury i autonomicznych urzędników w Brukseli. To oni stoją na straży uniwersalności reguł, co leży (lub nie leży) w interesie Polski.
Przyszłością polityki jest zatem, zdaniem Staniszkis, dostrzeżenie, że nie tylko aktorzy, ale i procedury są „podmiotami”, bo mają moc sprawczą. Kluczowym zadaniem instytucji jest tu produkowanie wiedzy i rozwiązywanie problemów, a następnie samolikwidacja. Dyskusje nad Traktatem Lizbońskim pokazują interesujący kierunek ewolucji polityki w obrębie UE. Zgoda na dziesięcioletni okres obowiązywania dwóch systemów głosowania jest zgodna z propozycją, którą zaproponował fiński eurodeputowany Alexander Stubb. Dopuszcza się równoczesne funkcjonowanie zasadniczo różnych procedur podejmowania decyzji. Rozwiązanie to daje szansę na ujawnianie sprzeczności, które przy stosowaniu tylko jednej procedury nie byłyby widoczne. Podczas wykładu Staniszkis silnie akcentowała złożoność współczesnej polityki. Na zakończenie powiedziała, że dziś kluczem do skutecznego działania jest wiedza. Szerokie spojrzenie i zrozumienie podstawowych mechanizmów współczesnego świata jest niezbędne polskim elitom przy reprezentowaniu interesu Polski na forum Unii Europejskiej.
Po zakończeniu wykładu odbyła się debata pt. „Co poseł może, a co powinien? Przypadek Włoszczowej”. Biorący w niej udział studenci na podstawie wcześniej przygotowanych argumentów zostali podzieleni na dwie grupy: broniących i krytykujących budowę dworca. Podczas wymiany zdań wyraźnie rysowały się cztery główne linie argumentacji: kwestie ekonomicznych kosztów tej decyzji, jej społecznych implikacji dla mieszkańców Włoszczowej, kwestie granic poselskiej odpowiedzialności za działania na szczeblu lokalnym oraz konsekwencje ewentualnych nacisków na spółkę skarbu państwa.
W drugim dniu warsztatów (odbywającym się na UKSW) wprowadzenie do ich praktycznej części wygłosił Marcin Zarzecki — referat pt. „Propaganda społeczna i polityczna. Instytucjonalizacja kłamstwa”. Zarzecki w swoim wystąpieniu podjął próbę syntetycznej rekonstrukcji samego pojęcia propagandy oraz praktyk, które mamy dziś na myśli posługując się tym terminem. W przywołanej rekonstrukcji obecna była również refleksja nad funkcją propagandy w historycznych porządkach sprawowania władzy: od Cesarstwa Rzymskiego i Francuskiego przez totalitaryzm Trzeciej Rzeszy do demokracji. Referat traktował również o tradycji i sposobach badań propagadny (ze szczególnym uwzględnieniem analizy ramowej). Autor zakończył swoje wystąpienie próbą nakreślenia specyfiki tego sposobu komunikowania na szerszym tle teorii komunikacji. Po referacie odbyła się krótka dyskusja na temat swoistej dwoistości samego terminu propagandy jako, z jednej strony, zespołu technik wywierania wpływu, z drugiej, jako konstruktu historycznego i jego miejsca w dyskursie politycznym.
Po zakończeniu części teoretycznej spotkania rozpoczęła sie część praktyczna, w trakcie której studenci — wykorzystując technikę analizy ramowej — analizowali polskie spoty wyborcze pochodzące z ostatniej kampanii wyborczej.
Po części warsztatowej referat pod intrygującym tytułem „O naturalizacji socjologii” wygłosił Andrzej Wójtowicz. Wystąpienie wzbudziło wśród studentów wiele emocji, co nie powinno dziwić, jeśli się weźmie pod uwagę fakt, że Wójtowicz zaczął od wskazania miejsca socjologa w ostatnim kręgu piekieł Dantego (zaraz obok Odyseusza). Zdaniem referenta, podobnie jak ów mityczny bohater, tak i socjologowie mieliby się trudnić — bardziej lub mniej przekonującym — opisywaniem swoich wrażeń o rzeczywistości społecznej, nigdy zaś samej rzeczywistości. Miałoby to wynikać z tego prostego faktu, że socjologia jako nauka nie może stawiać pytań o prawdziwość i fałszywość swoich hipotez, ponieważ nie potrafi konstruować twierdzeń bezwzględnie prawdziwych; socjologia nigdy nie będzie zatem nauką w znaczeniu science. Nie będzie nią właśnie ze względu na ów osobliwy przedmiot swoich badań, jakim jest rzeczywistość społeczna, która jest konstruowana na podstawie interpretacji i dostępna tylko za pomocą tych interpretacji. Referent, w nawiązaniu do Stanisława Ossowskiego, zwrócił m.in. uwagę, że socjologowie nie dość, że opisują artefakty, to do tego jeszcze artefakty zmieniające się podczas prowadzenia badań. W dalszej części swojego wystąpienia Wójtowicz przedstawił (należące już w większości do historii naszej dziedziny) sposoby na „unaukowienie” socjologii. Przeprowadził również krytykę niektórych z tych sposobów, która w konsekwencji za każdym razem powracała do zagadnień związanych z fundamentalnie odmiennym (np. od fizyki, matematyki czy astronomii) przedmiotem jej badań. Wójtowicz wskazywał w tym kontekście chociażby na mankamenty złożonych procedur formalnych, wytworzonych w niektórych paradygmatach socjologicznych, mających gwarantować pewność produkowanej wiedzy przez zbliżenie — przykładowo — do technik fizyki eksperymentalnej. Referent przywołał w tym celu anegdotę dotyczącą Elliota Aronsona, zaskoczonego zachowaniem obserwowanych przez niego na polu namiotowym ludzi, którzy wbrew jego eksperymentalnie potwierdzonemu twierdzeniu o rozproszonej odpowiedzialności rzucili się na pomoc krzyczącej w środku nocy kobiecie.
Wójtowicz pytał więc prowokacyjnie: Po co komu socjolog? I udzielił jednej z możliwych odpowiedzi — tworzy on naukę, która jest istotną częścią kultury. Oznacza to, że socjolog służy ludziom swoim światem wartości. Twierdzenia socjologiczne są zatem, zdaniem referenta, przede wszystkim afirmacją kultury; do wartości, które nauka podtrzymuje w społeczeństwie, należą m.in. prawda i fałsz, bardzo ważne w naszym kręgu kulturowym, a mało istotne w wielu innych. Nie oznacza to przy tym, że uprawianie socjologii nie ma sensu. W nawiązaniu do Józefa Chałasińskiego referent stanął na stanowisku, że socjologowie — zdając sobie sprawę z ograniczeń formułowanych twierdzeń — powinni nadal wywiązywać się ze swoich zobowiązań wobec społeczeństw, w których żyją. Powinni zatem dobrze je znać i mówić o nich w sposób rzetelny, jasny i konkretny; przy czym wyrażenia „znać”, „rzetelny” i „konkretny” należy tu rozumieć każdorazowo z dopiskiem „w takim stopniu, w jakim umożliwia im to ich przedmiot badań”. Można uznać, że wykład Wójtowicza należy traktować nie tylko jako pretekst do podważenia oczywistego charakteru socjologicznych twierdzeń (referent kilkakrotnie przywoływał w tym celu rozważania Karla Poppera), kategorii, definicji i w końcu samego statusu tej nauki, ale również jako pretekst do dyskusji, która istotnie po nim nastąpiła. Dosyć prowokacyjne zestawienie socjologa z poetą zachęciło słuchających studentów do przywołania — bądź co bądź — istniejących różnic w sposobach budowania dyskursu między socjologią i sztuką, filozofią i lirozofią. Trudno w końcu negować przełomom antypozytywistyczny w naukach społecznych — świadomość przygodnego charakteru naszej wiedzy, ograniczeń, które nakłada język, obiektywizm i prawda, używane w dużym cudzysłowie. Dyskutowane z prelegentem były w tym kontekście m.in. projekty obiektywizacji „obiektywizującego Pierre'a Bourdieu”, archeologii wiedzy Michela Foucaulta, dekonstruktywizmu Jacques'a Derridy, fenomenologii i nowej analizy instytucjonalnej.
Po zakończeniu tej interesującej dyskusji grupy badające spoty przedstawiły wyniki swoich analiz, po czym odbyła się krótka dyskusja na temat użyteczności analizy ramowej, możliwości, które ona oferuje, oraz trudności, które sprawia jej zastosowanie. Po tej części spotkania przyszedł czas na krótkie podsumowanie warsztatów oraz głosy krytyczne, które miały służyć poprawieniu jakości takich spotkań. Następnie przedstawicielki łódzkiego koła naukowego zaprosiły zebranych na kolejne warsztaty, które mają się odbyć w styczniu w Łodzi i będą poświęcone problematyce związanej z badaniami jakościowymi i ilościowymi.
Wysłuchane wykłady, przeprowadzone warsztaty oraz dyskusje — zarówno te ujęte w programie, jak i te które odbywały się w przerwach — pozwalają wierzyć, że opisywane obrady spełniły swoją podstawową rolę, jaką jest integracja studentów socjologii z różnych miast w zależności od ich socjologicznych zainteresowań. Wydaje się, że platforma współpracy, jaką stanowi Sekcja Kół Naukowych działająca w ramach Polskiego Towarszystwa Socjologicznego, umożliwia i ułatwia takie inicjatywy. Jednocześnie oczywista stała się potrzeba organizacji kolejnych takich spotkań. Z tego miejsca wyrażamy więc nadzieję, że — podobnie jak w Warszawie — w kolejnych odsłonach „Ruchomych Warsztatów” inicjatywa ta spotka się nie tylko ze studenckim entuzjazmem i zaangażowaniem, ale również z pomocą ze strony regionalnych oddziałów PTS-u i zainteresowanych Instytutów Socjologii. Już teraz podziękowania należą się wymienionym wyżej prelegentom oraz ks. Władysławowi Majkowskiemu (UKSW), Sławomirowi Łodzińskiemu (UW) i Aleksandrowi Zioło (prezesowi SKN PTS) za pomoc techniczną i merytoryczną w organizacji warszawskiej edycji warsztatów.
Joanna Wróblewska
Maciej Frąckowiak
Tomek Kukułowicz

Sprawozdanie z I Ogólnopolskiego Forum Socjologów Prawa

W Warszawie 24 listopada 2007 r. odbyła się konferencja naukowa, będąca I Ogólnopolskim Forum Socjologów Prawa, zorganizowana przez Sekcję Socjologii Prawa Polskiego Towarzystwa Socjologicznego i Katedrę Socjologii Prawa Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Złożyło się na nią 18 referatów podzielonych na cztery sesje. W Sali Balowej Pałacu Tyszkiewiczów-Potockich przy Krakowskim Przedmieściu zebrali się przedstawiciele nauk prawnych i społecznych z całego kraju, m.in. z Krakowa, Gdańska, Lublina, Rzeszowa, Łodzi i oczywiście Warszawy.
Konferencję otworzył szef Katedry Socjologii Prawa Wydziału Prawa i Administracji UW Andrzej Kojder, przytaczając krótką historię socjologii prawa, oraz przewodniczący Sekcji Socjologii Prawa PTS Jan Winczorek. Obydwaj panowie podkreślili rangę wydarzenia i zapowiedzieli jego kontynuację.
Konferencja odbyła się pod tytułem „Prawo a zmiany społeczne — stare i nowe wyzwania”. Podkreślono w ten sposób zainteresowanie tego działu socjologii prawem żywym, działającym w społeczeństwie. Tematyka referatów była niezwykle szeroka. Znalazły się wśród nich prace systemowe, ujęcia socjologiczno-historyczne, a także projekty przyszłych zmian w prawodawstwie.
Pierwsza sesja konferencji o temacie „Nowe zjawiska i nowe perspektywy”, moderowana przez Andrzeja Kojdera, składała się z wystąpień w dużym stopniu systemowych. Kazimierz W. Friske przedstawił podstawowe problemy związane z socjologicznym badaniem prawa, a Grażyna Skąpska skupiła się na przemianach zachodzących we współczesnym świecie i przyszłych wyzwaniach dla socjologii prawa. W tym kontekście ciekawie wypadł referat Marty Bucholc pt. „Trybalizm jako zagrożenie dla prawa odczarowanego”, przybliżający konflikt występujący między społeczeństwem ujmowanym jako zbiór małych mas, zaproponowanym przez Michela Maffesolego, a współczesnym rozumieniem prawa. Problemy wynikłe z różnic związanych z podmiotem zbiorowym oraz kłopotliwa legitymizacja norm w tym modelu wzbudziły duże zainteresowanie audytorium i zdominowały dyskusję następującą po wystąpieniach. Sesję zamknął barwny, operujący licznymi metaforami i prowokujący referat Wiesława Staśkiewicza „Prawo w podróży naszego życia”. Referent postawił w nim pytania o wybór drogi i nowe cele zmieniających się kultur prawnych.
Sesja druga, zatytułowana „Przemiany prawa publicznego w oczach socjologów prawa”, została otwarta referatem Andrzeja Kojdera, który udowadniał, że współczesne stosowanie zasady równości wobec prawa sankcjonuje faktyczne nierówności między ludźmi. Ze stanowiskiem tym polemizował Piotr Winczorek. Kolejne wystąpienia wiązały się z tematyką administracji. Kaja Gadowska przedstawiła pokrótce problemy polskiej służby cywilnej w najnowszej historii Polski oraz politycznych ingerencji w administracji. Z kolei Mateusz Stępień zaprezentował podstawowe założenia swojego modelu tzw. responsywnej administracji, który miałby być właściwy dla nowoczesnej demokracji deliberatywnej. Kolejny referat był nieco mniej abstrakcyjny. W swoim wystąpieniu Grażyna Mikołajczyk-Lerman starannie zapoznała audytorium z sytuacją prawną i faktyczną małoletnich rodziców oraz wskazała na istniejące, niewystarczające, inicjatywy mające na celu ich ochronę. Tę część konferencji zakończył referat Małgorzaty Stefaniuk pt. „Wpływ zmian społecznych na zagadnienia preambuły (1989–2006)”, w którym autorka starała się wskazać na powrót preambuł do polskiego systemu prawnego, wymuszony przez prawo Unii Europejskiej.
Po lunchu nastąpiło „rozdzielenie” sesji. Część konferencji przeniosła się do starego budynku Wydziału Prawa i Administracji UW. Moderowane przez Wiesława Staśkiewicza posiedzenie o temacie „Przemiany społeczne a dewiacja i jej sankcjonowanie” toczyło się dalej w Sali Balowej Pałacu Tyszkiewiczów-Potockich. Rozpoczęło je wystąpienie Lecha Nijakowskiego, w którym wskazano na problem nowych przestępstw internetowych i niedoskonałości prawa stworzonego do ich zwalczania. Kolejny referat również dotyczył kwestii związanych z międzynarodową siecią komputerową. Wojciech Wiewiórowski wskazał na ogromny problem stojący przed współczesnym prawem z powodu powstania obszaru całkowicie nieuregulowanej działalności odpowiednika osoby w wirtualnym świecie, tzw. awatara. To wystąpienie ujawniło ogromną potrzebę działania prawa cywilnego i karnego. Inną tematykę poruszył Jan Winczorek, wskazując na rozbieżność między deklarowanym a realnym działaniem polskiego systemu karnego. Na koniec sesji Agnieszka Nikliborc wygłosiła referat pt. „Genocidal rape — nowe zjawisko czy wymysł feministek? Ewolucja pojęcia wojennego gwałtu w prawie międzynarodowym”, w którym przedstawiła dyskusję toczącą się wokół pojęć gwałtu wojennego i ludobójczego oraz ich źródła.
Prowadzona równolegle w Collegium Iuridicum I UW sesja pt. „Poczucie prawne i praktyka społeczna w czasach przemian” zajmowała się zgoła inną tematyką. Jej moderator Anna Turska wskazała na relację: poczucie prawne–świadomość prawna, będącą osią łączącą przeważającą część referatów. W większości były one analizą zagadnień ze styku różnych nauk. W pierwszym wystąpieniu tej sesji „O jakości prawa, wymiaru sprawiedliwości, karze śmierci i chłosty w opiniach i przemyśleniach kobiet z Kaszub” Jerzy Kuniewski przedstawił wyniki badań z pogranicza socjologii i etnografii prawa. Michał Kaczmarczyk zaprezentował własną typologię koncepcji prawa oraz związanych z nimi odmian nieposłuszeństwa obywatelskiego. Kolejny referat, wygłoszony przez Arkadiusza Peiserta, był szczegółową analizą relacji uwarunkowań prawnych i praktyki spółdzielczej, poddającą krytyce posunięcia ustawodawcy prowadzące do zaniku w niej mechanizmów demokratycznych. Po nim nastąpił budzący pewne kontrowersje referat Jakuba Zapały. Autor scharakteryzował donosy do Gestapo i wskazał na przydatność metody socjologii prawa do ich badania. Sesję zamknęło wystąpienie Joanny Wardzały-Kordyś, która przedstawiła wyniki badań świadczące o znikomej wiedzy przedsiębiorców i specjalistów na temat korzyści wynikających z zatrudniania osób niepełnosprawnych. Sesję zamknęła żywa dyskusja nad właściwym rozumieniem i użyciem w praktyce naukowej pojęcia „poczucie prawne”.
Sesję trzecią konferencji zamknął Jan Winczorek, na Sesji czwartej, która trwała nieco dłużej, uczynił to ponownie wspólnie z Andrzejem Kojderem. Poinformowali oni o planach zorganizowania kolejnych pięciu edycji Ogólnopolskiego Forum Socjologów Prawa, które odtąd mają się odbywać co roku w różnych miastach (najbliższe ponownie w Warszawie). Jeśli wykorzystane zostaną doświadczenia z organizacji tegorocznej konferencji, zapowiadają się one bardzo atrakcyjnie. Ciekawe tematy i rozległa tematyka przyciągająca zarówno młodych naukowców, jak i licznych gości spoza specjalizacji (na tegorocznym Forum zjawili się m.in. Elżbieta Kaczyńska, Piotr Winczorek oraz znany japoński teoretyk prawa Teruji Suzuki). Widoczne było, że polscy socjologowie prawa różnią się między sobą zainteresowaniami, co jednak nie wywołało problemów, przeciwnie, stworzyło niezwykle bogatą podwalinę pod kolejne konferencje. W środowisku tak zróżnicowanym spotkania tego typu są konieczne, dostrzeżenie tego przez organizatorów I Ogólnopolskiego Forum Socjologów Prawa było niezwykle trafne.
Jakub Zapała
student WPiA UW

KĄCIK HISTORYCZNY

Powrót Bronisława Malinowskigo na Wyspy Trobrianda

27 lipca 1915 r. do miejscowości Losuia położonej przy spokojnej zatoce w zachodniej części wyspy Kiriwina przypłynął szkuner Saragigi. Jednym z jego pasażerów był badacz życia ludów Wysp Trobrianda Bronisław Malinowski. Po rozpoznaniu terenu, po kilku dniach Malinowski wybrał wioskę Omarakana, gdzie w sąsiedztwie domu wielkiego wodza Touluwy rozbił swój słynny namiot, który stał się nieodłącznym symbolem jego prekursorskich badań terenowych.
4 grudnia 2007 r. do tej samej zatoki wpłynął polski jacht Talavera, za którego sterem stanął kapitan Mariusz Delgas, a jednym z członków załogi była trzykrotna mistrzyni Polski i dwukrotna uczestniczka Letnich Igrzysk Olimpijskich w żeglarstwie Monika Bronicka. Mimo wysokich fal wywołanych cyklonem Guba, który w tym czasie przechodził między Australią i Papuą Nową Gwineą i osiągnął 3 stopień w pięciostopniowej skali, a nadto po przygodach związanych z odprawą celną w Papui Nowej Gwinei jacht dostarczył na wyspy Trobrianda cenny ładunek w postaci tablicy pamiątkowej poświęconej Bronisławowi Malinowskiemu. Wykonana z brązu ważąca 40 kg tablica o rozmiarach 58 × 80 cm została ufundowana przez Uniwersytet Jagielloński i Muzeum Narodowe w Szczecinie.
Po kurtuazyjnej wizycie u Daniela Pulayasi, który jest obecnie wielkim wodzem na Wyspach Trobrianda, pamiątkowa płyta przywieziona przez polskich żeglarzy została przetransportowana do Omarakany. Miejsce, gdzie niegdyś znajdował się namiot autora Życia seksualnego dzikich, było upamiętnione jedynie przez tubylców stalaktytem o fallicznym kształcie odłupanym z sufitu jaskini koralowej. 5 grudnia 2007 r. w obecności Wielkiego Wodza i mieszkańców Omarakany postawiono tu tablicę, umieszczoną na postumencie zrobionym z brył koralowca. W ten sposób po latach oddano hołd słynnemu pionierowi badań terenowych i współtwórcy funkcjonalizmu Bronisławowi Malinowskiemu.
Stanisław A. Wargacki

Aleksander Matejko w praskim Gallupie

Aleksander Matejko (1924–1999), w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku docent socjologii na Uniwersytecie Warszawskim, a potem profesor na uniwersytecie w Edmonton w Kanadzie, pamiętany jest głównie jako socjolog pracy, przemysłu i organizacji. Interesował się on jednak żywo wieloma innymi dziedzinami. Tuż po wojnie jako student spółdzielczości na UJ dwukrotnie (1946, 1947) jeździł do Pragi i odwiedził powstały w 1945 r. (!) tamtejszy Gallup — Czechosłowacki Instytut Badania Opinii Publicznej (Československý Ústav pro Výzkum Veřejné Miněni). Zapoznał się z organizacją i metodami badań UVVM, a wiadomości te uzupełnił lekturą amerykańskich książek. Na tej podstawie napisał solidny artykuł pt. Badania opinii publicznej metodą reprezentatywną. Z działalności Czechosłowackiego Instytutu Badań nad Opinią Publiczną i ogłosił go w „Przeglądzie Socjologicznym”, t. 10 (1948 r.). Jest to nie tylko rzeczowa informacja o jednym z dwu pierwszych w naszej części Europy „obopów” (drugi powstał na Węgrzech), ale także pierwsze w Polsce omówienie metod doktora George'a H. Gallupa.
Matejko przytacza też ciekawe wyniki badań — m.in. wyniki reprezentatywnej ankiety przeprowadzonej dwa tygodnie przed pierwszymi po wojnie wyborami do parlamentu, 26 maja 1946 r., jeszcze za demokracji.
Stronnictwo Ankieta Wybory Różnica
Czeska Partia Komunistyczna 39,6% 40,[2]% 0,6
Czechosłowackie Stronnictwo Ludowe 19,2% 20,2% 1,0
Czechosłowackie Stronnictwo Socjal-Demokratyczne 16,0% 15,6% 0,4
Czechosłowackie Stronnictwo Narodowo-Socjalistyczne 22,5% 23,7% 1,2
Białe kartki 2,7% 0,4% 2,3

Amerykański Instytut Gallupa o takich wynikach mógłby wtedy tylko pomarzyć — w 1948 r. wedle jego prognoz wybory miał wygrać Dewey, ale prezydentem USA został Truman!
Także polskim sondażystom trzeba życzyć takiej dokładności wyników sondaży wyborczych — choć niekoniecznie takich wyników sondaży i wyborów. Po komunistycznym zamachu stanu w lutym 1948 r. praski Gallup został najpierw „zreorganizowany”, a dwa lata później zlikwidowany.
Aleksander Matejko, urodzony w Warszawie, pochowany jest na cmentarzu w Krościenku n. Dunajcem. „Za Niemca” pracował jako gajowy w pienińskich lasach, a przy drodze na Trzy Korony stoi dom wybudowany przed wojną przez jego rodziców. Po śmierci prof. Matejki jego rodzina ufundowała nagrodę za pracę poświęconą jego życiu i twórczości — nagroda ta wciąż czeka na autora takiej pracy; szczegóły na stronie PTS.
Antoni Sułek

MYŚLI O SOCJOLOGII I SOCJOLOGACH

116. Ilu socjologów wystawia pierś po państwowy order choćby najniższej klasy? Tego nie wiemy. Wiemy tylko, kto go otrzymał.

*

117. — Czy socjologia może dać szczęście? — Bardzo wątpliwe. — A czy może uprzykrzyć życie? — To więcej niż pewne.

*

118. W niektórych socjologach jest zbyt dużo socjologicznej wyobraźni, by mogli stworzyć coś oryginalnego.

*

119. Nie ma figury bardziej komicznej niż socjolog komentujący w telewizji bieżące wydarzenie polityczne.

*

120. Tak naprawdę socjologów jest niewielu. Wrzawę czynią ci, którzy się nazywają socjologami.

*

121. Rasowy socjolog bardziej obawia się banału niż paradoksu.

*

122. Poza jednostronnymi socjologami kilku pozostałych ma przynajmniej jedną dobrą stronę.

*

123. Od dwustu lat socjologiczna terra incognita niewiele się zmieniła.

*

124. Gdy wieje wiatr historii, milczenie socjologii jest jej największym atutem.

*

125. Z socjologią jest jak z pogodą: każda jest dobra.

*

126. Niektórzy socjologowie są dojrzali po magisterium. Inni nie osiągają dojrzałości po zdobyciu wszystkich stopni i tytułów naukowych.

*

127. Na peryferiach socjologii spotyka się tylko respondentów.

*

128. Nikt nie stwierdził, że żonaci socjologowie żyją dłużej. Ale jest wielce prawdopodobne, że czas im się bardziej dłuży.

*

129. — Co przeszkadza być dobrym socjologiem? — Inni socjologowie.

*

130. Czy socjolog zabiegający o odznaczenie państwowe nie przypomina damy lekkich obyczajów, która za swoją usługę żąda podwójnej stawki?
Andrzej Kojder

DO I OD REDAKCJI

Punktacja za publikacje w dwóch socjologicznych czasopismach elektronicznych

Dwa pisma, „Qualitative Sociology Review” i „Przegląd Socjologii Jakościowej” (www.qualitativesociologyreview.org) otrzymały ocenę ministerialną 6 punktów każde (za publikację artykułu). Jesteśmy wśród kilku najważniejszych pism socjologicznych w Polsce, które uzyskały takie noty. Istniejemy dopiero dwa lata. Dziękuję wszystkim, którzy nas wspierali w różny sposób, a także publikowali artykuły w naszym piśmie. Nadal zapraszamy wszystkich badaczy jakościowych do przesyłania artykułów.
Chciałbym też dodać, że dokonaliśmy małej „rewolucji elektronicznej” związanej z wydawaniem pism socjologicznych w formie elektronicznej i w formule Open Acess w naszym kraju. Ministerstwo doceniło także tego typu przedsięwzięcie.
Krzysztof Tomasz Konecki

Forum przedsiębiorczości

ZAKŁAD BADAŃ NAUKOWYCH
POLSKIEGO TOWARZYSTWA SOCJOLOGICZNEGO
00-052 Warszawa, ul. Mazowiecka 11
tel. (0 22) 826 57 01
tel./fax (0 22) 826 57 68
e-mail: zbnpts@neostrada.pl

Zakład Badań Naukowych Polskiego Towarzystwa Socjologicznego działa od 1984 r. Jest placówką wyjątkową, wyróżniającą się wysokim, akademickim poziomem prowadzonych badań społecznych.
ZBN PTS zapewnia swoim klientom współpracę z najlepszymi w kraju specjalistami w zakresie metodologii i innych dziedzin badań społecznych. Instytut Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego podpisał z nami umowę o współpracy w dziedzinie badań społecznych.
Realizujemy badania ilościowe i jakościowe. Zakład posiada profesjonalną i doświadczoną ogólnopolską sieć ankieterską, prowadzoną przez wypróbowany zespół koordynatorów terenowych. Naszą specjalnością są trudne, nietypowe projekty wymagające od ankieterów dużych umiejętności warsztatowych. Specjalizujemy się także w badaniach, w których trzeba zebrać trudno dostępne dane instytucjonalne, oraz w pilotażach i wywiadach pogłębionych, nagrywanych na magnetofon. Przyjmujemy też do realizacji elementy badań prowadzonych przy inne firmy, np. projektowanie badań i narzędzi badawczych, opracowywanie założeń doboru prób losowych i przeprowadzanie doboru próby, redakcja i druk ankiet i kwestionariuszy, opracowywanie kluczy kodowych wraz z wprowadzaniem danych.
Nasza oferta obejmuje:
• Doradztwo
• Ekspertyzy
• Konsultacje metodologiczne
• Kontrolę pracy ankieterów
• Analizę statystyczną danych
• Pilotaże
• Obsługę grantów badawczych, w tym grantów doktoranckich
• Sondaże opinii
• Badania ewaluacyjne
• Badania socjoekonomiczne firm
• Badania elit politycznych
• Badania samorządów lokalnych
• Badania społeczności lokalnych
• Badania rynku pracy
• Badania młodzieży
• Badania z zakresu socjologii medycyny
• Badania patologii i dewiacji społecznych
• Badania oferty wydawniczej, w tym w branży edukacyjnej
• Badania adresowane do szkół wyższych zainteresowanych oceną swojej działalności i opracowaniem strategii rozwoju
W ciągu 20 lat pracy Zakład Badań Naukowych PTS (początkowo pod nazwą Biuro Badań Społecznych PTS) wypracował sobie opinię ośrodka badawczego, który jest przyjazny dla klientów, a rzetelność i akademicki poziom łączy z przystępnymi cenami swoich usług.

INFORMACJE BIURA PTS

WYSOKOŚĆ SKŁADEK CZŁONKOWSKICH PTS

Zgodnie z uchwałą WZD PTS składki członkowskie od 1 kwietnia 2004 r. wynoszą:

dla niesamodzielnych pracowników naukowych (mgr, dr) - 50 zł
dla samodzielnych (dr hab., doc., prof.) - 80 zł
dla emerytów, rencistów i bezrobotnych - 10 zł
dla członków zagranicznych - 25 USD.

Numer konta bankowego PTS:
PKO BP XV O/Warszawa
75 1020 1156 0000 7802 0059 7252

Na to samo konto należy dokonywać wpłat na Fundusz Samopomocy Koleżeńskiej z zaznaczeniem: "Fundusz Samopomocy Koleżeńskiej".

Składki ISA należy obecnie przesyłać na konto Sekretariatu ISA w Madrycie:
International Sociological Association
US$ account no. 0104-0591-52-308231275
Banco Exterior de Espana
Agencia 50, Servano 49
28006 Madrid, Spain

Sekretariat ESA:
European Sociological Association
IRESCO
59-61 rue Pouchet
75849 Paris Cedex 17 - France
tel. 333 140 251263
fax 33 140 2510124

Wyciąg ze Statutu PTS: "Członkostwo ustaje na skutek skreślenia z listy członków przez Zarząd Główny w następstwie nie usprawiedliwionego zalegania w opłacaniu składek członkowskich przez okres 1 roku mimo pisemnego upomnienia".

Członkowie PTS otrzymują "Informację Bieżącą" za pośrednictwem zarządów oddziałów, które są proszone o bezzwłoczne jej rozsyłanie.

"Informacja Bieżąca" jest finansowana w części ze środków Komitetu Badań Naukowych, a w części ze środków własnych Polskiego
Towarzystwa Socjologicznego

Redaktor: Paweł Załęcki
Współpraca: Maria Mańkowska
Opracowanie: Ewa Pajestka-Kojder
Projekt okładki: Ireneusz Sakowski

Stanisław Andreski
(191